Đêm ở Tà Đùng thường mát hơn hẳn Sài Gòn và các tỉnh đồng bằng; vào những tháng cuối năm, nhất là sau nửa đêm tới sáng sớm, nhiều người thấy lạnh thật sự nếu chỉ đắp chăn mỏng. Ban ngày có thể nắng nóng, nên nhiều khách mang đồ mùa hè rồi bị bất ngờ khi về phòng buổi tối.
Giữ ấm ở homestay dựa vào ba thứ: chăn và nệm chủ nhà chuẩn bị, chất liệu và độ kín của căn phòng, và đồ bạn mang theo. Phòng homestay vùng hồ hiếm khi có máy sưởi, nên hai thứ đầu cần hỏi trước, thứ ba cần chuẩn bị kỹ, đặc biệt khi đi cùng trẻ nhỏ hay người lớn tuổi.
Vì sao ngày nóng mà đêm lạnh ở vùng hồ cao nguyên
Vùng Tà Đùng nằm trên cao nguyên, nhiệt độ ban đêm thấp hơn vùng thấp ở cùng vĩ độ. Khi trời quang, mặt đất mất nhiệt nhanh sau hoàng hôn vì không có lớp mây giữ lại; đó là lý do những đêm trời trong, có sao, lại thường là những đêm lạnh nhất. Ngày nắng to và đêm lạnh sâu hay đi cùng nhau trong mùa khô.
Mặt hồ rộng và rừng xung quanh làm không khí ẩm hơn. Không khí ẩm và mát làm cơ thể mất nhiệt qua da nhanh hơn so với cùng nhiệt độ trong không khí khô; quần áo, chăn hơi ẩm giữ ấm kém hẳn chăn khô. Sáng sớm, sương mù dâng từ mặt hồ lên các đồi, đó cũng là lúc lạnh nhất trong ngày, đúng vào giờ nhiều khách dậy săn mây.
Gió cũng là một phần lớn của cảm giác lạnh. Homestay đặt trên đồi trống để có tầm nhìn hồ thì đổi lại hứng gió nhiều hơn nhà nép trong thung, trong vườn cây. Cùng một đêm, khách ở phòng nhìn thẳng ra mặt hồ có thể thấy lạnh hơn rõ so với khách ở phòng phía sau, dù chỉ cách nhau vài chục bước.
Mùa mưa thì đêm thường không lạnh sâu như mùa khô nhưng ẩm hơn, mưa kéo dài làm phòng ẩm, cảm giác lạnh dai dẳng. Không có con số nhiệt độ cố định nào đúng cho mọi đêm, nên cách an toàn là chuẩn bị cho một đêm lạnh hơn mình nghĩ, rồi bỏ bớt nếu không cần.
Phòng gỗ, phòng gạch, bungalow và lều: phòng nào giữ ấm tốt hơn
Kiểu phòng ảnh hưởng nhiều tới cảm giác lạnh ban đêm. Bảng dưới là xu hướng chung, mỗi cơ sở còn tuỳ cách làm:
| Kiểu phòng | Giữ ấm ban đêm | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Phòng xây gạch, trần thấp, cửa kính kín | Tốt nhất trong các kiểu thường gặp | Ban ngày mùa khô có thể bí; ẩm dễ đọng nếu ít mở cửa |
| Phòng gỗ ghép, vách kín, có trần | Khá, ấm hơn cảm nhận ban đầu nếu không hở khe | Khe ván và chân cửa lọt gió; hỏi có rèm dày không |
| Bungalow gỗ hoặc tre, mái lá hay mái tôn không trần | Kém hơn, nhiệt thoát qua mái nhanh | Cần chăn dày hơn; mái tôn mưa to ồn |
| Phòng có vách kính lớn nhìn hồ | Đẹp nhưng mất nhiệt qua kính | Rèm dày gần như bắt buộc khi trời lạnh |
| Lều, glamping trong khuôn viên homestay | Phụ thuộc hoàn toàn vào túi ngủ, chăn, đệm lót | Hỏi đệm lót dưới lưng, vì lạnh từ đất lên rất nhanh |
Phòng đẹp nhất trên ảnh, với vách kính lớn nhìn thẳng ra hồ, thường không phải phòng ấm nhất. Nếu đi tháng cuối năm cùng người sợ lạnh, phòng gạch kín hoặc phòng gỗ có trần là lựa chọn dễ ngủ hơn; còn muốn nhìn hồ thì hỏi rèm và xin thêm chăn.
Hỏi chủ nhà về chăn, nệm thế nào cho ra câu trả lời dùng được
Hỏi số chăn trên mỗi giường, không hỏi "có chăn không". Câu trả lời "có" gần như chắc chắn; điều bạn cần biết là một hay hai chăn, chăn bông dày hay chăn mỏng hè. Hai người một giường mà chỉ có một chăn mỏng là chuyện thường gặp ở phòng chưa chuẩn bị cho mùa lạnh.
Hỏi có xin thêm chăn được không và lấy ở đâu. Nhiều chủ nhà có chăn dự phòng trong kho. Biết trước chỗ lấy, hoặc xin để sẵn trong phòng, giúp bạn không phải gõ cửa nhà chủ lúc hai giờ sáng.
Hỏi loại nệm. Nệm mỏng đặt trên giường gỗ, hoặc nệm trải sàn, cho hơi lạnh từ dưới lên nhiều hơn nệm dày. Người ngủ sàn ở phòng tập thể nên hỏi có tấm lót dưới nệm không.
Hỏi chăn có được phơi sấy không, nhất là mùa mưa. Chăn ẩm vừa có mùi vừa giữ ấm kém. Câu hỏi nhẹ nhàng như "mùa này chăn có khô không anh chị" thường được trả lời thật lòng.
Hỏi về gối và áo gối nếu bạn dị ứng. Gối bông gòn, gối lông vũ hay gối cao su; với người dị ứng, đây là thông tin đáng biết trước hơn cả chuyện ấm hay lạnh.
Đồ giữ ấm nên tự mang cho một đêm ở homestay vùng hồ
Chăn của chủ nhà lo phần lớn, nhưng vài món nhỏ của bạn quyết định chuyện ngủ ngon hay không, nhất là những đêm trời quang cuối năm:
- Áo khoác có mũ hoặc áo nỉ dày để mặc khi ngồi hiên buổi tối và khi dậy sớm ngắm sương.
- Tất dày và mũ len mỏng để ngủ. Mất nhiệt qua bàn chân và đầu là lý do nhiều người đắp chăn đủ mà vẫn thấy lạnh.
- Một bộ đồ ngủ dài tay khô, tách riêng với quần áo mặc ban ngày vốn hay bị ẩm do sương và mồ hôi.
- Khăn quàng mỏng che cổ khi đi từ phòng ra nhà vệ sinh chung ban đêm.
- Túi chườm ấm loại dùng một lần cho trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi, dùng theo hướng dẫn trên bao bì, không đặt sát da quá lâu.
- Túi ni lông hoặc túi khô để giữ đồ ngủ không bị hơi ẩm thấm vào trong va li.
Một mẹo nhỏ mà người quen đi vùng cao hay dùng: thay đồ ngủ khô ngay sau khi tắm, đừng ngồi hiên tới khuya với chiếc áo đã thấm sương rồi mới thay. Cơ thể vào chăn khi còn ấm sẽ giữ được hơi ấm cả đêm; vào chăn khi đã lạnh run thì chăn dày cỡ nào cũng mất một lúc lâu mới ấm lại.
Đồ giữ ấm cho chuyến đi nói chung, như áo mưa, giày, đồ cho người đi thuyền, đã có ở các trang chuẩn bị chuyến đi. Danh sách trên chỉ tính riêng cho đêm trong phòng.
Giữ ấm cho trẻ nhỏ và người lớn tuổi trong phòng homestay
Trẻ nhỏ hay đạp chăn, người lớn tuổi hay dậy đêm đi vệ sinh; hai thói quen này làm họ dễ bị lạnh hơn người trẻ khoẻ. Với trẻ nhỏ, mặc bộ đồ ngủ liền thân hoặc đồ dài tay có tất, rồi đắp chăn vừa phải, an toàn và hiệu quả hơn cố dồn nhiều chăn dày lên người trẻ. Không trùm kín đầu trẻ khi ngủ.
Với người lớn tuổi, nên chọn phòng có nhà vệ sinh riêng hoặc gần nhà vệ sinh nhất, để không phải đi qua sân gió lúc nửa đêm. Để sẵn áo khoác và dép ngay đầu giường. Nếu người đi cùng có bệnh tim mạch, huyết áp hay hô hấp, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột giữa chăn ấm và không khí lạnh bên ngoài là điều nên hỏi bác sĩ của họ trước chuyến đi, không phải chuyện để tự đoán.
Ban đêm, nên để một đèn ngủ nhỏ hoặc đèn pin ở chỗ dễ với. Người lớn tuổi dậy giữa đêm trong căn phòng lạ, tối và lạnh, dễ vấp ngưỡng cửa hay bậc thềm; nhiều homestay trên đồi có lối đi lát đá, bậc tam cấp không đều, sương đọng làm trơn. Một đôi dép đế bám tốt để sẵn cạnh giường giúp tránh cú ngã không đáng có, và cũng giữ cho chân không chạm nền lạnh.
Một cách đơn giản là xin chủ nhà xếp phòng phía trong, ít vách ngoài tiếp xúc gió, cho người già và trẻ nhỏ. Ở homestay nhỏ, chủ nhà biết rất rõ phòng nào lạnh, phòng nào ấm; chỉ cần nói rõ trong nhóm có ai cần giữ ấm, họ thường xếp giúp.
Chọn đúng căn phòng ấm ngay từ lúc đặt
Phòng khuất gió ấm hơn phòng đầu hồi. Mặt hồ rộng là khoảng trống không có gì cản gió, nên sườn đồi quay ra hồ hứng gió nhiều hơn sườn khuất phía sau. Phòng đầu dãy, phòng có hai mặt tường ngoài, phòng nhô ra mép đồi nhận gió nhiều hơn phòng ở giữa dãy hoặc phòng nép vào sườn. Ảnh chụp từ xa toàn cảnh khuôn viên giúp bạn đoán phòng nào nằm ở đâu.
Phòng có hiên che trước cửa ít lọt gió hơn. Cửa mở thẳng ra sân trống thì mỗi lần ra vào là một luồng khí lạnh tràn vào. Một mái hiên nhỏ hay hành lang có mái phía trước cửa giảm đáng kể chuyện này, lại có chỗ để giày dép không ướt sương.
Tầng trên ấm hơn tầng sát đất nếu là nhà sàn hay nhà hai tầng. Hơi lạnh và hơi ẩm từ nền đất bốc lên vào ban đêm; phòng sát đất, nhất là phòng có nền láng xi măng trần không lót gì, thường lạnh chân. Ngược lại phòng tầng trên mái tôn không trần thì lại lạnh từ trên xuống. Hỏi chủ nhà phòng nào ấm nhất là cách nhanh hơn mọi suy đoán.
Phòng gần bếp chung ấm hơn nhưng ồn hơn. Khu bếp và khu sinh hoạt chung buổi tối có người, có hơi ấm của nấu nướng, nhưng cũng có tiếng nói chuyện tới khuya. Người sợ lạnh mà ngủ dễ có thể chọn phòng này; người ngủ khó nên cân nhắc.
Đi vào tháng lạnh thì nói thẳng điều đó khi đặt. Một câu như "nhà có người lớn tuổi sợ lạnh, nhờ anh chị xếp phòng ấm nhất" giúp chủ nhà xếp đúng. Ở homestay vài phòng, chủ nhà biết rõ từng phòng hơn bất kỳ trang đánh giá nào.
Những cách giữ ấm không nên làm trong phòng
Đốt than, đốt củi trong phòng kín. Đây là nguy cơ ngộ độc khí CO, thứ khí không màu không mùi, có thể gây tử vong khi ngủ. Chậu than, bếp than để trong phòng đóng cửa tuyệt đối không dùng để sưởi. Lửa ấm chỉ để ở ngoài trời, nơi thoáng.
Dùng ổ cắm nối dài cho thiết bị sưởi công suất lớn. Nếu mang máy sưởi riêng, hỏi chủ nhà trước. Đường điện ở nhiều homestay vùng nông thôn không tính cho tải lớn; cắm vào ổ nối dài rẻ tiền có thể nóng chảy dây.
Phơi khăn, quần áo ướt lên chao đèn hay gần ổ điện. Muốn khô nhanh là dễ hiểu, nhưng vải ướt gần bóng đèn nóng hoặc ổ điện là nguy cơ chập cháy, nhất là trong phòng gỗ.
Đóng kín mọi khe thông gió. Dán kín khe cửa giữ ấm được thêm chút, nhưng phòng vẫn cần thông gió nhẹ để không bị bí và đọng hơi nước. Đóng cửa sổ, kéo rèm dày là đủ; không bịt lỗ thông gió có sẵn.
Uống rượu cho ấm người trước khi ngủ. Cảm giác ấm sau vài chén rượu là do mạch máu dưới da giãn ra, thực chất cơ thể mất nhiệt nhanh hơn. Ngủ say sau khi uống, đạp chăn ra mà không biết, là cách nhiều người bị cảm lạnh trong chuyến đi vùng cao. Một cốc nước ấm hay trà gừng nóng trước khi ngủ là lựa chọn an toàn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Tháng nào ở Tà Đùng đêm lạnh nhất?
Thường là các tháng cuối năm và đầu năm, khi mùa khô bắt đầu và trời quang nhiều. Đêm trời trong ít mây hay lạnh hơn đêm có mây. Mỗi năm mỗi khác, nên xem dự báo gần ngày đi và chuẩn bị dư một lớp áo.
Đi Tà Đùng mùa hè có cần mang áo ấm không?
Nên mang ít nhất một áo khoác mỏng hoặc áo nỉ. Ban ngày có thể nóng, nhưng tối ngồi hiên gió hồ, sáng sớm có sương thì vẫn se lạnh. Áo khoác mỏng chiếm ít chỗ mà dùng được cả khi đi thuyền.
Homestay ở Tà Đùng có máy sưởi không?
Ít nơi có. Phần lớn giữ ấm bằng chăn dày, phòng kín và đồ của khách. Nếu bạn cần máy sưởi vì lý do sức khoẻ, hãy hỏi thẳng trước khi đặt, và hỏi luôn ổ điện có chịu được thiết bị đó không.
Ngủ phòng gỗ ở Tà Đùng có lạnh không?
Phòng gỗ có vách kín và có trần thường giữ ấm khá. Phòng gỗ hở khe hoặc mái không có trần thì lạnh hơn. Hỏi chủ nhà phòng có trần không, có rèm dày không, và xin thêm chăn nếu đi tháng cuối năm.
Trẻ nhỏ ở homestay vùng cao cần chuẩn bị gì để không bị lạnh?
Mang đồ ngủ dài tay, tất, mũ mỏng, một chăn nhỏ quen thuộc của bé. Chọn phòng kín gió, có nhà vệ sinh gần. Mặc đủ lớp cho bé thay vì chất nhiều chăn dày, và không trùm kín đầu khi ngủ.