Mất điện, mất nước hay mưa dột ở homestay vùng hồ Tà Đùng là sự cố có thật, nhất là vào mùa mưa; khách nên báo chủ nhà ngay, giữ an toàn trước rồi mới tính chuyện tiền. Chủ nhà có trách nhiệm xử lý trong khả năng: đổi phòng khác nếu phòng bị dột, cấp nước dự trữ, đèn sạc, chăn khô. Nếu sự cố kéo dài làm phòng không còn dùng đúng như đã thoả thuận, khách có cơ sở đề nghị giảm tiền cho phần thời gian bị ảnh hưởng.
Điều cần phân biệt là sự cố do thời tiết, lưới điện chung, nguồn nước cả vùng (không ai cố ý, chủ nhà cũng chịu) với sự cố do nhà làm ẩu (mái dột đã biết mà vẫn xếp khách vào, bồn nước không ai kiểm). Cách bạn đề nghị nên khác nhau theo hai loại này. Bài này đi theo đúng thứ tự một đêm có sự cố: lúc xảy ra, mấy giờ sau, và sáng hôm sau khi bàn chuyện tiền.
Vì sao homestay vùng hồ dễ gặp ba sự cố này
Homestay quanh hồ Tà Đùng phần nhiều nằm trên sườn đồi, xa trục đường chính của xã. Điện kéo vào bằng đường dây đi qua đồi và vườn cây; giông chiều mùa mưa, cây đổ hay sét đánh gần là có thể mất điện cả khu, có khi vài giờ, có khi lâu hơn. Phần lớn cơ sở nhỏ không có máy phát chạy suốt đêm, hoặc có nhưng chỉ đủ cho vài bóng đèn.
Nước sinh hoạt nhiều nơi lấy từ giếng khoan hoặc bơm từ nguồn lên bồn trên cao. Mất điện thì máy bơm không chạy; bồn cạn thì vòi khô. Mùa khô, mạch nước có khi yếu, nhà đông khách dùng nhiều là hết sớm hơn dự tính. Nước nóng phụ thuộc bình điện hoặc tấm năng lượng mặt trời, nên mất điện hay trời âm u nhiều ngày đều ảnh hưởng.
Mái và vách là chỗ dễ dột. Nhiều homestay mới dựng bằng gỗ, tôn, kính, khung sắt; mưa lớn kèm gió thổi ngang làm nước tạt qua khe mà mưa thường không lọt. Những chỗ dột hay rò thường chỉ lộ ra khi có trận mưa đủ lớn, và đôi khi chính chủ nhà cũng chưa biết.
Biết điều này không phải để bỏ qua sự cố, mà để bạn đánh giá đúng: mất điện vì giông là chuyện của cả vùng, còn mái dột ngay trên giường mà chủ nhà đã biết từ trận mưa trước thì là chuyện của nhà đó.
Việc làm ngay trong mười lăm phút đầu
Mất điện: bật đèn pin hoặc đèn điện thoại, rút sạc các thiết bị khỏi ổ cắm để tránh chập khi điện lên lại, không thắp nến cạnh rèm hay chăn trong phòng gỗ. Nhắn hoặc gọi chủ nhà hỏi mất điện cả khu hay chỉ nhà mình; nếu chỉ nhà mình, có thể là nhảy cầu dao, chủ nhà xử lý được.
Mất nước: đừng mở vòi chờ mãi rồi quên khoá, vì khi có nước lại có thể chảy tràn. Hỏi chủ nhà nước dự trữ ở đâu, có xô hay can sẵn không. Nếu đang dở dang khi tắm, xin vài xô nước để xong việc trước.
Mưa dột: kéo giường, ba lô, đồ điện tử ra khỏi chỗ nước nhỏ xuống, đặt xô hay thau hứng nếu có. Chụp ảnh chỗ dột và chỗ nước đọng trên sàn. Nếu nước chảy gần ổ cắm hay dây điện, tắt cầu dao phòng nếu biết vị trí, rồi báo chủ nhà ngay, không chờ sáng.
Lo cho người yếu trước: nếu đi cùng trẻ nhỏ hay người lớn tuổi, đêm mất điện trên đồi lạnh nhanh hơn bạn tưởng, nhất là khi chăn bị ướt vì dột. Mặc thêm áo cho họ, dồn họ sang chỗ khô nhất, xin chủ nhà thêm chăn trước khi lo đến đồ đạc hay chuyện tiền.
Ghi thời gian: mở điện thoại ghi một dòng "mất điện lúc mấy giờ", "dột lúc mấy giờ". Thông tin này hữu ích khi sáng hôm sau bàn chuyện giảm tiền, và cho chủ nhà biết sự cố kéo dài bao lâu.
Chủ nhà nên lo gì và khách có thể xin gì
Không có quy định chi tiết cho từng tình huống ở homestay nhỏ; dưới đây là mặt bằng chung mà một cơ sở làm ăn tử tế thường làm, dùng làm thước đo khi bạn đề nghị:
| Sự cố | Chủ nhà nên làm | Khách có thể xin |
|---|---|---|
| Mất điện vài giờ do giông | Báo tình hình, đưa đèn sạc, chạy máy phát nếu có | Thường không xin giảm tiền; xin đèn, xin sạc nhờ |
| Mất điện cả đêm, không nước nóng | Đun nước bằng bếp ga, củi cho khách tắm | Nhắc lại việc này khi trả phòng, có thể đề nghị bớt một phần |
| Cạn nước sinh hoạt | Cấp nước dự trữ, chở nước, hướng dẫn dùng tiết kiệm | Nếu kéo dài cả ngày, đề nghị giảm cho số đêm bị ảnh hưởng |
| Dột ít, không vào giường | Đặt thau, lau sàn, hứa sửa | Thường đủ; ghi vào đánh giá để nhà sửa |
| Dột vào giường, ướt chăn nệm | Đổi phòng khác hoặc thay chăn nệm khô ngay | Không có phòng thay: đề nghị giảm hoặc miễn đêm đó |
| Nước chảy gần điện | Ngắt điện phòng, chuyển khách ra chỗ an toàn | Có quyền không ở phòng đó; đề nghị đổi hoặc hoàn tiền phần còn lại |
Dòng cuối là vấn đề an toàn, không phải tiện nghi. Ở đó bạn không nên chấp nhận ở tiếp chỉ vì ngại hay vì đã khuya.
Lúc nào đáng xin đổi phòng hoặc giảm tiền
Nguyên tắc chung là bạn trả tiền cho một phòng dùng được theo đúng thoả thuận: ngủ khô, có nước để tắm, có điện ở mức bình thường của vùng. Khi một trong các điều đó bị mất trong phần lớn thời gian ở, khoản tiền bạn trả đang mua một dịch vụ kém hơn thứ đã hứa, và đề nghị điều chỉnh là chính đáng. Bộ luật Dân sự 2015 coi việc không thực hiện đúng nghĩa vụ đã thoả thuận là vi phạm, và bên vi phạm phải chịu trách nhiệm với bên kia; bạn không cần nhắc điều đó với chủ nhà, chỉ cần biết đề nghị của mình có lý.
Ngược lại, mất điện hai tiếng buổi tối rồi có lại, hay vài giọt dột ở góc phòng đã được hứng, thì phần lớn khách vùng cao coi là chuyện bình thường của nhà ở trên đồi. Đòi giảm tiền vì những chuyện nhỏ như vậy thường làm hỏng không khí cả kỳ ở, mà số tiền thu về không đáng.
Cũng nên tách riêng chuyện an toàn. Nước dột chảy dọc dây điện, ổ cắm bị ướt, mái tôn bị gió giật kêu lớn, cây lớn nghiêng sát phòng sau mưa: những thứ này không phải để thương lượng giảm tiền mà để rời khỏi phòng ngay. Bạn có quyền không ở một chỗ không an toàn, và chủ nhà có trách nhiệm bố trí chỗ khác hoặc hoàn tiền phần chưa dùng.
Ở giữa là vùng xám: mất điện cả đêm nên không tắm nước nóng, trời lại lạnh; nước cạn từ chiều tới sáng hôm sau. Với vùng xám, hãy xem chủ nhà đã làm gì. Nếu họ đun nước cho bạn tắm, mang thêm chăn, ghé hỏi thăm, thì lời cảm ơn có giá trị hơn một khoản giảm. Nếu họ không phản hồi suốt buổi tối, lúc trả phòng bạn hoàn toàn có thể đề nghị bớt một phần, nói rõ vì sao.
Chuẩn bị nhỏ giúp đêm sự cố bớt khổ
Không ai muốn mang đồ phòng sự cố đi nghỉ, nhưng với homestay vùng hồ, vài món nhỏ này nằm gọn trong ba lô và đổi được cả một buổi tối:
- Đèn đội đầu hoặc đèn pin nhỏ, pin đầy; đèn điện thoại hết pin nhanh khi phải soi cả buổi.
- Cục sạc dự phòng đã sạc đầy trước khi rời điểm có điện ổn định cuối cùng.
- Một túi ni lông lớn hoặc túi chống nước để bọc ba lô, máy ảnh, máy tính khi phòng dột.
- Khăn giấy ướt và một chai nước lớn, đủ dùng khi vòi cạn trong vài giờ.
- Áo ấm khô cất riêng trong túi kín, phòng khi chăn nệm bị ướt.
- Lưu sẵn cách liên lạc với chủ nhà và hỏi trước số của người nhà thứ hai, vì khi mất điện, trạm phát sóng quanh vùng đôi khi cũng yếu theo.
Hỏi chủ nhà từ lúc nhận phòng: nhà có máy phát không, bồn nước dự trữ ở đâu, cầu dao phòng nằm chỗ nào. Ba câu hỏi này mất một phút và giúp bạn tự xử lý phần lớn tình huống mà không phải gọi ai lúc nửa đêm.
Sáng hôm sau: nói chuyện tiền thế nào cho êm
Đừng mở đầu bằng tiền. Mở đầu bằng việc kể lại ngắn gọn điều đã xảy ra và hỏi chủ nhà đã khắc phục chưa: mái đã che tạm chưa, điện đã có lại chưa, đêm nay bạn ở đâu nếu còn ở tiếp. Cho chủ nhà cơ hội nói phần của họ; nhiều khi chính họ đề xuất giảm tiền hay tặng bữa sáng trước khi bạn kịp hỏi.
Nếu chủ nhà không nhắc đến, bạn đề nghị cụ thể và có lý do: "Đêm qua phòng dột vào giường, em phải ngủ ở ghế dài ngoài hiên, em đề nghị anh tính đêm qua bằng giá phòng tập thể." Một đề nghị gắn với phần dịch vụ thực tế bạn nhận được dễ được chấp nhận hơn đề nghị miễn toàn bộ.
Nếu không thống nhất được, đừng kéo dài trước mặt khách khác. Ghi lại phần đã thoả thuận và phần chưa, trả phần không tranh cãi, nhắn lại tóm tắt cho chủ nhà. Phần tranh cãi còn lại có thể giải quyết sau bằng thương lượng qua tin nhắn, hoặc theo các kênh khiếu nại được nói ở bài riêng về quyền của khách trong chuyên mục này. Phần lớn chuyện giảm tiền vì sự cố hạ tầng kết thúc ngay trên hiên nhà, nếu cả hai bên nói chuyện bình tĩnh.
Sự cố kéo dài sang ngày hôm sau: ở tiếp, đổi chỗ hay về sớm
Phần lớn sự cố điện nước ở vùng hồ được khắc phục trong vài giờ hoặc đến sáng. Nhưng có những đợt mưa kéo dài nhiều ngày, cây đổ làm đứt đường dây, hoặc máy bơm hỏng phải chờ thợ từ nơi khác vào. Khi sáng hôm sau mọi thứ vẫn chưa trở lại, bạn cần quyết định cho phần còn lại của chuyến đi chứ không chỉ cho một đêm.
Hỏi chủ nhà ba điều: nguyên nhân là gì, dự kiến bao giờ có lại, và trong lúc chờ nhà có phương án gì (chuyển sang phòng khác có nước, đun nước cho khách, mượn nước nhà bên). Câu trả lời "chưa biết" là bình thường với mất điện lưới, nhưng chủ nhà nên nói thật, không hứa "chiều có liền" khi không chắc.
Nếu bạn còn ở thêm hai đêm trở lên và sự cố không có hạn khắc phục, đổi chỗ hoặc về sớm là lựa chọn hợp lý. Lúc này hãy thoả thuận rõ: các đêm chưa ở được hoàn lại, hoặc giữ làm tiền đặt cho lần sau nếu bạn muốn quay lại. Nói chuyện vào buổi sáng, khi trời sáng và đường còn dễ đi, thay vì đợi đến chiều mới quyết.
Có một điều nên tính trước khi về: đường từ các homestay ra trục chính sau mưa lớn có thể trơn, có đoạn sạt nhỏ. Hỏi chủ nhà tình trạng đường trước khi lên xe, và nếu họ khuyên chờ thêm vài giờ cho đường ráo, nên nghe. Đi trong lúc đường xấu chỉ vì bực chuyện mất điện là đổi một sự cố nhỏ lấy một rủi ro lớn hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Homestay mất điện cả đêm có được giảm tiền không?
Có thể đề nghị, nhất là khi mất điện khiến bạn không có nước nóng, không có nước sinh hoạt hoặc phải ngủ lạnh. Nếu chủ nhà đã chủ động hỗ trợ như đun nước, đưa đèn, thêm chăn thì nhiều khách chọn không đòi giảm. Đề nghị nên gắn với phần dịch vụ thực tế bị mất, không đòi miễn cả đêm.
Phòng bị dột vào giường lúc nửa đêm thì làm gì trước?
Kéo đồ đạc và giường khỏi chỗ nước nhỏ xuống, kiểm xem nước có gần ổ cắm hay dây điện không, rồi báo chủ nhà ngay dù đã khuya. Xin đổi phòng hoặc ít nhất thay chăn nệm khô. Chụp ảnh chỗ dột để sáng hôm sau trao đổi chuyện tiền có căn cứ.
Homestay ở Tà Đùng có máy phát điện không?
Có nơi có, có nơi không, và máy phát thường chỉ đủ cho đèn và vài ổ cắm chứ không chạy bình nóng lạnh hay máy bơm cả đêm. Nên hỏi trước khi đặt, nhất là vào mùa mưa có nhiều giông chiều, và luôn mang theo đèn pin cùng cục sạc dự phòng.
Mất nước giữa lúc đang tắm thì sao?
Khoá vòi lại để không bị tràn khi nước có lại, rồi báo chủ nhà xin nước dự trữ. Nhiều homestay có bồn hoặc can dự phòng, có thể cấp vài xô để bạn xong việc. Nếu mất nước kéo dài cả ngày, đó là lý do chính đáng để đề nghị giảm tiền hoặc đổi chỗ.
Dột vì mưa bão có phải lỗi của chủ homestay không?
Mưa lớn bất thường có thể làm dột cả những mái đã làm cẩn thận, nên không phải lúc nào cũng là lỗi. Nhưng việc xử lý sau đó là trách nhiệm của chủ nhà: đổi phòng, thay chăn nệm khô, bảo đảm an toàn điện. Chủ nhà làm tốt phần xử lý thì khách thường thông cảm phần sự cố.