Homestay ven hồ Tà Đùng, nhất là nơi sát mép nước hay sát rừng, có muỗi và côn trùng về đêm, đặc biệt trong mùa mưa; phòng có mùng hoặc lưới chống côn trùng ở cửa sổ, cửa ra vào là tiện nghi đáng hỏi trước. Mùa khô thường ít muỗi hơn, nhưng thiêu thân, bọ cánh cứng bay vào đèn, kiến tìm đồ ăn thì gặp quanh năm.
Côn trùng ở vùng hồ không phải dấu hiệu homestay bẩn; chúng là một phần của nơi có nước, có rừng, có vườn. Khác biệt nằm ở chỗ phòng được che chắn ra sao và bạn có thói quen gì. Bài này đi qua những loài hay gặp, cách hỏi chủ nhà, cách sắp phòng để ít côn trùng, và cách bảo vệ trẻ nhỏ mà không lạm dụng hoá chất.
Những loài hay gặp ở homestay vùng hồ và cách xử lý
Bảng dưới là các loài thường được khách nhắc tới, không phải danh sách đầy đủ. Mức độ phụ thuộc mùa và vị trí từng cơ sở:
| Loài | Gặp khi nào, ở đâu | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Muỗi | Chiều tối, đêm; nhiều hơn mùa mưa, gần nước đọng | Mùng, lưới cửa, áo dài tay buổi tối, kem chống muỗi |
| Thiêu thân, bọ cánh cứng | Đầu tối, bay vào chỗ có đèn | Đóng cửa trước khi bật đèn, tắt đèn hiên khi không cần |
| Kiến | Quanh năm, nơi có vụn đồ ăn | Không để đồ ăn mở trong phòng, buộc kín túi |
| Nhện nhỏ, thằn lằn | Góc trần, khe gỗ | Phần lớn vô hại, thằn lằn còn ăn côn trùng |
| Rết, bò cạp | Ít gặp, trong giày dép, đồ để dưới sàn | Giũ giày, giũ quần áo trước khi mặc; báo chủ nhà khi thấy |
| Ếch nhái | Mùa mưa, lối đi, nhà vệ sinh | Vô hại, rọi đèn khi đi để không giẫm |
| Vắt | Mùa mưa, đường rừng ẩm | Chuyện của đi rừng; về phòng kiểm chân, tất |
Phần lớn những loài này không gây hại thật sự nếu bạn biết chúng ở đó. Rết và bò cạp hiếm gặp trong phòng được dọn kỹ, nhưng thói quen giũ giày dép trước khi xỏ chân là thói quen tốt ở mọi vùng nông thôn nhiệt đới, tốn vài giây mà tránh được một vết cắn đau.
Muỗi là loài đáng chú ý nhất vì chúng có thể truyền bệnh. Sốt xuất huyết là bệnh do muỗi truyền mà ngành y tế thường nhắc phòng vào mùa mưa ở nhiều tỉnh phía Nam và Tây Nguyên; vùng hồ không nằm ngoài nguy cơ chung đó. Không cần lo quá, nhưng tránh bị muỗi đốt là việc nên làm nghiêm túc, nhất là với trẻ nhỏ.
Hỏi chủ nhà về chống côn trùng trước khi đặt
Nếu bạn đi mùa mưa, đi cùng trẻ nhỏ, hay rất dễ bị muỗi đốt, nên hỏi rõ những điều sau:
- Phòng có mùng không? Mùng treo sẵn hay xếp trong tủ, có đủ cho mỗi giường không.
- Cửa sổ và cửa ra vào có lưới chống côn trùng không? Lưới cửa sổ cho phép mở cửa đón gió mà không đón muỗi.
- Phòng cách mép nước bao xa? Phòng ngay sát hồ đẹp nhưng nhiều muỗi hơn phòng trên đồi thoáng gió.
- Cơ sở có phun thuốc diệt côn trùng định kỳ không, phun lúc nào? Người có trẻ nhỏ, người dị ứng nên biết để tránh vào phòng ngay sau khi phun.
- Quanh phòng có ao, bể nước hay chậu cây đọng nước không? Nước đọng là nơi muỗi sinh sản; chủ nhà chu đáo thường để ý dọn những chỗ này, nhất là vào mùa mưa.
- Có cung cấp nhang muỗi hay máy đuổi muỗi không? Nếu có, hỏi loại gì để xem có hợp với người nhà bạn không.
Câu trả lời cụ thể về mùng và lưới cửa đáng tin hơn câu "ở đây không có muỗi đâu". Ở một vùng có hồ nước lớn và rừng, câu "không có muỗi" chỉ đúng vào một số thời điểm.
Một chi tiết nữa đáng xem trong ảnh phòng: khe hở giữa mái và vách, ô thông gió không có lưới. Phòng có lưới cửa sổ mà để trống những khe này thì côn trùng vẫn vào được, nhất là thiêu thân lúc đầu tối.
Sắp phòng để ít côn trùng ngay từ chiều
Thời điểm quan trọng nhất là lúc chạng vạng, khi muỗi bắt đầu hoạt động và côn trùng bay về phía ánh đèn. Đóng cửa sổ và cửa ra vào trước khi trời tối, hoặc chỉ mở những cửa có lưới. Nếu phòng không có lưới, mở cửa đón gió vào buổi chiều còn nắng, rồi đóng lại trước khi bật đèn.
Đèn là thứ hút côn trùng mạnh nhất. Bật đèn trong phòng khi cửa đang mở là mời thiêu thân, bọ cánh cứng vào. Đèn hiên ngay trước cửa phòng cũng kéo côn trùng tụ lại, và mỗi lần mở cửa chúng tràn vào theo. Nhờ chủ nhà tắt đèn hiên trước phòng bạn khi không cần, hoặc dùng đèn pin khi đi ra vào.
Không để đồ ăn mở trong phòng. Bánh kẹo, trái cây chín, vỏ hộp sữa của trẻ là thứ kéo kiến tới trong vòng vài giờ. Buộc kín túi, để đồ ăn ở khu bếp chung hoặc trong hộp có nắp. Rác trong phòng nên đổ trước khi đi ngủ. Ở vùng ẩm, quần áo ướt và khăn ẩm để trên sàn cũng là chỗ côn trùng nhỏ thích trú.
Trước khi ngủ, rọi đèn một vòng quanh phòng: góc trần, sau rèm, dưới gầm giường. Đập vài con muỗi đậu trên tường lúc này đỡ hơn nhiều so với thức dậy lúc hai giờ sáng vì tiếng vo ve bên tai. Va li nên đóng kín khoá kéo, để giày dép lên kệ hoặc trong túi thay vì để mở trên sàn qua đêm.
Ngủ mùng đúng cách để mùng thật sự có tác dụng
Thả mùng trước khi trời tối. Thả mùng lúc chín giờ tối thì muỗi đã vào trong rồi. Thả từ chiều, giắt kỹ mép mùng xuống dưới nệm.
Kiểm lỗ thủng. Mùng dùng lâu có thể có lỗ nhỏ. Nhìn qua khi thả; thấy lỗ thì kẹp lại bằng kẹp phơi đồ hoặc buộc túm, hoặc xin chủ nhà mùng khác.
Vào mùng nhanh, không để mở lâu. Mỗi lần vén mùng là một lần muỗi có cơ hội vào. Chuẩn bị nước, đèn pin, điện thoại trước khi vào mùng.
Đừng để tay chân chạm vào vách mùng. Muỗi đậu ngoài mùng vẫn đốt được qua lớp lưới nếu da áp sát. Với trẻ hay lăn, đặt gối chặn hai bên.
Kiểm trong mùng trước khi ngủ. Rọi đèn quanh trong mùng một lượt; nếu có muỗi bên trong, bắt hoặc đuổi ra rồi mới giắt mép.
Gấp mùng lên khi trời sáng. Mùng để thả cả ngày dễ bám bụi và ẩm, lại vướng lối đi. Vén gọn lên đầu giường vào buổi sáng, chiều thả lại, mùng sạch và khô hơn cho đêm sau.
Mang mùng chụp gấp gọn cho trẻ nếu cần. Với em bé, một chiếc mùng chụp gấp mở ra như cái lồng nhỏ đặt trên giường người lớn rất tiện, không phụ thuộc vào việc phòng có mùng hay không, và trẻ quen mùng của mình sẽ dễ ngủ hơn.
Bảo vệ trẻ nhỏ khỏi muỗi mà không lạm dụng hoá chất
Với trẻ nhỏ, cách bảo vệ hiệu quả và an toàn nhất vẫn là che chắn vật lý: mùng, áo dài tay quần dài màu sáng vào buổi chiều tối, tất mỏng. Khi trẻ ngủ ngày cũng nên ngủ trong mùng nếu phòng có muỗi, vì một số loài muỗi đốt cả ban ngày.
Kem và xịt chống muỗi bôi da có nhiều loại với hoạt chất khác nhau, và không phải loại nào cũng dùng được cho trẻ ở mọi độ tuổi. Đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì về độ tuổi tối thiểu, cách bôi, số lần bôi; với trẻ sơ sinh và trẻ rất nhỏ, hỏi ý kiến bác sĩ nhi trước chuyến đi. Không bôi lên tay trẻ vì trẻ hay đưa tay lên miệng, mắt.
Màu quần áo cũng có tác dụng nhỏ: muỗi thường bị thu hút bởi màu tối và mùi mồ hôi. Cho trẻ tắm, thay đồ sạch màu sáng trước giờ chạng vạng giúp giảm số vết đốt, đơn giản và không tốn gì. Người lớn cũng vậy, nhất là sau một ngày đi thuyền, đi bộ ra mồ hôi.
Nhang muỗi đốt và các loại thuốc xịt phòng nên dùng thận trọng trong phòng kín, nhất là phòng có trẻ nhỏ hoặc người có bệnh hô hấp. Nếu chủ nhà vừa phun thuốc, mở cửa cho thoáng một lúc trước khi đưa trẻ vào. Máy đuổi côn trùng dùng điện ít khói hơn nhang, nhưng vẫn cần đọc hướng dẫn và để cách xa đầu giường.
Phòng sát hồ hay phòng trên đồi: chọn theo mức chịu côn trùng
Phòng nhìn thẳng ra mặt hồ, cách mép nước vài bước là hình ảnh quảng cáo đẹp nhất của homestay vùng hồ. Đổi lại, mép nước là nơi côn trùng nhiều nhất vào chạng vạng: muỗi từ bụi cỏ ven bờ, thiêu thân bay theo ánh đèn phản chiếu, ếch nhái mùa mưa. Phòng trên đồi cao hơn, thoáng gió, ít nước đọng xung quanh, thường ít côn trùng hơn rõ, mà vẫn nhìn được hồ từ xa.
Ví dụ giả định: một gia đình có bé ba tuổi đi vào tháng mưa có thể ưu tiên phòng trên đồi có lưới cửa sổ, chấp nhận nhìn hồ xa hơn một chút. Còn một cặp đôi đi tháng khô, quen ngủ mùng, có thể chọn phòng sát nước để sáng ra mở cửa là thấy sương trên mặt hồ. Không có lựa chọn đúng cho tất cả; chỉ có lựa chọn hợp với người trong nhóm.
Gió hồ cũng giúp. Những tối có gió thổi đều từ mặt hồ lên, muỗi khó bay và ít đốt hơn hẳn những tối lặng gió oi bức trước cơn mưa. Ngồi hiên đón gió buổi tối vì thế dễ chịu hơn ngồi trong góc vườn kín gió, dù cả hai đều ở cùng một homestay.
Vườn cây ăn trái, bụi rậm sát hiên và chậu nước đọng quanh phòng cũng làm muỗi nhiều hơn. Khi xem ảnh toàn cảnh khuôn viên, để ý phòng nào sát bụi cây dày, phòng nào có khoảng sân trống phía trước. Khoảng trống có gió là thứ đuổi muỗi tự nhiên mà không tốn đồng nào.
Khi bị đốt, bị cắn: xử lý ở mức khách tự làm được
Vết muỗi đốt thông thường chỉ cần rửa sạch, chườm mát, tránh gãi. Mang theo thuốc bôi dịu ngứa mà bạn đã quen dùng. Trẻ nhỏ gãi nhiều dễ trầy xước, nên cắt móng tay trẻ trước chuyến đi.
Sau chuyến đi vài ngày, nếu có người sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, phát ban, hãy đi khám và kể với bác sĩ là vừa đi vùng hồ, vùng rừng về. Đây không phải lời doạ; chỉ là thông tin giúp bác sĩ nghĩ tới các bệnh do muỗi truyền khi cần.
Với rết, bò cạp hay côn trùng lạ cắn gây đau nhiều, sưng to, hoặc người bị cắn có dấu hiệu khó thở, chóng mặt, nổi mẩn khắp người, cần đi cơ sở y tế ngay. Báo chủ nhà để được hỗ trợ đưa đi trạm y tế xã hoặc bệnh viện gần nhất; người địa phương biết đường đi nhanh nhất. Người có tiền sử dị ứng nặng với vết đốt côn trùng nên mang theo thuốc mà bác sĩ đã kê cho mình.
Hộp thuốc nhỏ cho chuyến đi vùng hồ nên có thuốc bôi dịu ngứa, băng dán, dung dịch sát khuẩn, và thuốc riêng của từng người theo đơn. Đừng trông vào việc mua ở chỗ ở: tiệm thuốc gần nhất có thể cách homestay một quãng đường đồi, và buổi tối thường đã đóng cửa.
Câu hỏi thường gặp
Ở hồ Tà Đùng có nhiều muỗi không?
Homestay sát mép hồ, sát rừng thì về chiều tối có muỗi, nhiều hơn vào mùa mưa. Homestay trên đồi thoáng gió thường ít hơn. Hỏi chủ nhà phòng có mùng, có lưới cửa không, và mang áo dài tay cho buổi tối.
Homestay ở Tà Đùng có mùng không?
Nhiều nơi có, nhưng không phải mọi phòng. Hỏi trước khi đặt, nhất là khi đi cùng trẻ nhỏ hay vào mùa mưa. Nếu phòng có lưới chống côn trùng ở cửa sổ và cửa ra vào thì có thể không cần mùng.
Mùa nào ở Tà Đùng ít muỗi?
Mùa khô thường ít muỗi hơn mùa mưa vì ít nước đọng. Dù vậy, chỗ sát hồ hay gần vũng nước vẫn có muỗi quanh năm vào lúc chạng vạng. Chuẩn bị áo dài tay và kem chống muỗi cho cả hai mùa.
Đi Tà Đùng với em bé thì chống muỗi thế nào?
Ưu tiên che chắn: mùng, áo dài tay quần dài màu sáng buổi tối. Kem chống muỗi chỉ dùng loại ghi rõ phù hợp độ tuổi của bé, theo hướng dẫn; với trẻ rất nhỏ hỏi bác sĩ nhi trước. Hạn chế nhang muỗi trong phòng kín.
Có bò cạp hay rết trong phòng homestay vùng hồ không?
Hiếm gặp trong phòng được dọn kỹ, nhưng có thể có ở vùng nông thôn nhiệt đới. Giũ giày dép, quần áo trước khi mặc, không để đồ dưới sàn qua đêm. Thấy thì không bắt bằng tay, báo chủ nhà xử lý.