Phần lớn homestay quanh hồ Tà Đùng có nấu ăn cho khách nếu được đặt trước, thường là bữa cơm nhà buổi tối và có nơi có bữa sáng đơn giản; rất ít nơi có bếp chạy cả ngày như nhà hàng, và gọi món tại chỗ không đặt trước thường không có.
Vì thế câu hỏi đúng không chỉ là "có nấu không" mà là "nấu bữa nào, cần báo trước bao lâu, có cho khách tự nấu không, mang đồ ăn vào được không". Bài này trả lời từng câu, thêm chuyện ăn chay, dị ứng, nước uống và cất đồ ăn. Món ăn đặc sản và quán xá quanh hồ thuộc các trang về ẩm thực và du lịch Tà Đùng; chuyện ăn chung mâm với gia đình chủ đã có bài ở mục ở cùng chủ nhà. Ở đây chỉ nói phần thực tế của chỗ ở.
Vì sao homestay ở đây nấu theo đặt trước
Quanh hồ Tà Đùng không có chợ lớn ngay cạnh mỗi homestay. Muốn có thịt cá, rau tươi cho khách, chủ nhà thường phải đi xuống khu đông dân của xã từ sáng, hoặc nhờ người quen mang lên. Nấu cho khách không báo trước nghĩa là chỉ còn những gì trong bếp nhà: trứng, mì, rau vườn — đủ no, nhưng khó thành bữa như bạn mong.
Bếp cũng là bếp gia đình. Người nấu là chủ nhà hoặc người thân, nấu xong bữa cho khách rồi mới đến bữa nhà mình, hoặc nấu chung một lần. Khi chủ biết trước số người, giờ ăn, món kiêng, họ chuẩn bị được chu đáo. Khi không biết, họ phải xoay xở trong lúc đang làm việc khác.
Hiểu như vậy, bạn sẽ thấy việc nhắn trước "tối nay nhà em hai người, ăn khoảng bảy giờ, một người không ăn cay" không phải chuyện khách sáo, mà là cách giúp chủ nhà làm tốt việc của họ. Đổi lại, bữa cơm bạn nhận thường ngon và đủ hơn hẳn bữa gọi tại chỗ. Với chủ nhà, khách biết báo trước cũng là khách dễ thương, và nhiều nhà sẵn lòng nấu thêm một món cá hồ hay rau rừng theo mùa khi có đủ thời gian chuẩn bị.
Các kiểu ăn uống thường gặp ở homestay quanh hồ
Mỗi homestay một cách, bảng dưới tóm tắt những kiểu hay gặp và câu nên hỏi để biết nơi mình định ở thuộc kiểu nào:
| Kiểu | Thường như thế nào | Câu nên hỏi |
|---|---|---|
| Bữa cơm nhà đặt trước | Cơm, canh, món mặn, rau vườn; ăn ở hiên hoặc nhà chủ | Cần báo trước bao lâu? Ăn khoảng mấy giờ? |
| Bữa sáng đơn giản | Bánh mì, mì, cháo, trứng, cà phê hoặc trà | Có bữa sáng không, có tính riêng không, mấy giờ có? |
| Bếp chung cho khách | Khách tự nấu bằng bếp, nồi, chén của nhà | Có những dụng cụ gì? Dùng giờ nào? Dọn ra sao? |
| Chỉ có nước và trà | Không nấu, khách tự lo ăn ở quán | Quán gần nhất cách bao xa, tối có mở không? |
| Ăn chung với gia đình | Ngồi mâm cùng chủ, ăn món nhà | Có tiện cho khách ăn chung không, cần mang gì góp? |
Cùng một nơi có thể vừa nấu bữa tối vừa cho khách dùng bếp chung, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Ngày đông khách, bếp chung có khi bị khoá lại để chủ nấu cho nhiều phòng. Hỏi lại khi gần ngày đi.
Tự nấu ăn và mang đồ ăn vào homestay
Hỏi trước có được dùng bếp không. Có homestay có bếp riêng cho khách, có nơi chỉ cho đun nước, có nơi không cho nấu vì bếp nằm trong nhà chủ. Mang cả túi đồ ăn lên rồi mới biết không được nấu là chuyện hay gặp.
Mang đồ ăn sẵn thì luôn được. Bánh mì, đồ khô, trái cây, sữa, đồ ăn vặt mang vào phòng thường không ai cấm. Chỉ cần gói kín để tránh kiến và chuột, vì nhà vườn vùng cao hay có cả hai.
Tủ lạnh không phải nơi nào cũng có. Nếu mang thịt cá tươi, sữa cho trẻ, thuốc cần bảo quản lạnh, hỏi chủ có cho gửi tủ lạnh không. Mùa lạnh thì để chỗ mát trong nhà cũng giữ được một thời gian ngắn, nhưng đừng trông vào đó cho đồ dễ hỏng.
Nấu xong thì dọn. Rửa nồi chén, lau bếp, mang rác đi đúng chỗ. Bếp chung mà bị bỏ bừa là lý do phổ biến khiến chủ nhà thôi cho khách nấu. Cách dùng chung bếp cho êm có bài riêng ở mục ở cùng chủ nhà.
Nướng, đốt lửa ngoài trời là chuyện khác. Muốn nướng ngoài sân phải hỏi riêng, và đó là kiểu trải nghiệm của villa nhóm đông nhiều hơn là của homestay. Đừng tự đốt lửa trong vườn nhà người ta.
Ăn chay, ăn kiêng, dị ứng: nói thế nào cho chủ nhà hiểu
Bữa cơm nhà vùng hồ thường có cá hồ, thịt heo, gà, trứng, rau vườn, có khi có măng, nấm hoặc các loại rau rừng theo mùa. Người ăn chay vẫn ăn được nhiều món, nhưng cần dặn cụ thể: không chỉ "ăn chay" mà là "không thịt cá, không nước mắm, không mỡ heo, có ăn trứng hay không". Nói càng rõ, chủ càng dễ làm đúng.
Dị ứng thì phải nói thẳng và nói hai lần — một lần khi đặt, một lần khi đến. Ví dụ "một người trong nhóm dị ứng tôm cua và đậu phộng, kể cả dầu đậu phộng". Nhiều món ở quê dùng nước mắm, mắm tôm, đậu phộng rang làm gia vị mà người nấu không nghĩ là "món có tôm" hay "món có đậu". Nếu dị ứng nặng, nên mang theo đồ ăn dự phòng và thuốc đã được bác sĩ kê cho trường hợp khẩn cấp, vì ở vùng hồ đến cơ sở y tế cần thời gian.
Người ăn kiêng theo chế độ riêng như ít đường, ít muối, không tinh bột cũng nên dặn từ trước. Chủ nhà thường vui lòng điều chỉnh, nhưng không thể đi mua nguyên liệu đặc biệt nếu không biết trước. Món mang theo từ nhà đôi khi là cách đơn giản nhất cho chế độ ăn quá khắt khe.
Nước uống, cà phê, trà: homestay thường có gì
Hầu hết homestay có nước uống cho khách, thường là bình nước lọc hoặc nước đun sôi để nguội, có nơi có trà, cà phê pha sẵn. Tà Đùng nằm giữa vùng trồng cà phê, nhiều chủ nhà tự rang cà phê nhà trồng và mời khách một ly buổi sáng. Hỏi chủ nhà có bán cà phê, chè của nhà không nếu bạn muốn mua về — đó là một cách ủng hộ chủ nhà rất tự nhiên.
Về nguồn nước sinh hoạt, nhà vùng cao có thể dùng nước giếng, nước suối dẫn về hoặc nước máy tuỳ nơi. Nước ở vòi trong nhà tắm không nên uống trực tiếp. Mang theo bình cá nhân để xin nước uống, đỡ phải mua chai nhựa.
Mùa khô, có nhà phải tiết kiệm nước vì giếng cạn hoặc nước dẫn về yếu. Lúc đó nước uống vẫn có, nhưng chuyện rửa nhiều chén bát, nấu nướng cầu kỳ trong bếp chung có thể làm chủ khó xử. Hỏi chủ tình hình nước trước khi định tự nấu cả nhóm, và nếu nước đang khan thì đặt bữa ở nhà hoặc mang đồ ăn sẵn là cách nhẹ nhàng cho cả hai bên. Ngược lại, mùa mưa nước dồi dào nhưng có thể đục sau những trận mưa to, nên nước uống vẫn phải là nước đun sôi hoặc nước đóng chai.
Rượu bia thì nên hỏi nội quy nhà. Uống vài ly ở hiên với bạn đồng hành thường không sao; uống say rồi ồn ào, hay ra mép hồ khi say, là điều chủ nhà nào cũng ngại. Những quy định chung về hút thuốc, rượu bia, giờ yên lặng có bài hỏi đáp riêng trong mục này.
Những sai lầm hay gặp về chuyện ăn ở homestay
Không đặt bữa, đến tối mới hỏi. Trời tối, quán quanh hồ thưa, đường đi ra khu đông dân xa và tối. Nhiều nhóm phải ăn mì gói vì nghĩ sẽ "gọi món tại chỗ" như nhà hàng.
Đặt bữa rồi về trễ không báo. Chủ đã nấu xong, cơm canh nguội, có khi chủ phải chờ cả nhà mình ăn sau. Về trễ thì nhắn sớm, xin để phần.
Đặt bữa rồi huỷ sát giờ. Nguyên liệu đã mua, đã chế biến. Nếu đổi kế hoạch, báo sớm nhất có thể và sẵn lòng trả phần chi phí nguyên liệu đã mua.
Mang đồ ăn có mùi mạnh vào phòng. Sầu riêng, mắm, đồ nướng để qua đêm trong phòng gỗ ám mùi rất lâu, khách sau phải chịu. Ăn ngoài hiên và mang vỏ, thừa đi bỏ.
Nghĩ bữa cơm nhà phải như nhà hàng. Bữa cơm nhà là món nhà nấu, dọn kiểu gia đình. Muốn món cụ thể thì hỏi trước xem chủ nấu được không, đừng ra yêu cầu khi mâm đã dọn.
Tin nhắn hỏi chuyện ăn uống: gửi một lần cho đủ
Thay vì hỏi từng câu rời rạc qua mấy ngày, bạn có thể gom các ý dưới đây vào một tin nhắn gửi chủ nhà ngay khi đặt phòng. Chủ nhà nhỏ thường trả lời buổi tối sau khi xong việc vườn, một tin đủ ý giúp cả hai đỡ mất thời gian:
- Nhà mình mấy người lớn, mấy trẻ em, đến khoảng mấy giờ ngày đầu, có kịp ăn tối ở nhà không.
- Nhà có nấu bữa tối, bữa sáng không; nếu có, cần báo trước bao lâu, ăn ở đâu và khoảng mấy giờ.
- Khách có được dùng bếp không, có ấm đun nước, tủ lạnh, nồi chảo cho khách không.
- Trong nhóm có ai ăn chay, ăn kiêng, dị ứng món gì — ghi rõ từng người.
- Nhà có nước uống cho khách không, có bán cà phê, trà nhà làm không.
- Nếu về trễ hoặc đổi kế hoạch bữa ăn thì báo trước bao lâu là kịp.
- Quanh nhà có quán hay tạp hoá nào mở buổi tối không, đi mất bao lâu.
Tin nhắn trả lời của chủ nhà về chuyện ăn cũng nên giữ lại cùng tin xác nhận đặt phòng. Nếu có hiểu lầm về bữa sáng có tính hay không, đó là thứ để hai bên cùng nhìn lại, thay vì mỗi người nhớ một kiểu.
Ở hai ba đêm thì sắp xếp chuyện ăn thế nào
Ở một đêm, chuyện ăn khá đơn giản: đặt bữa tối đầu tiên ở nhà, sáng hôm sau ăn sáng rồi đi. Ở hai ba đêm thì nên tính rộng hơn. Ăn cơm nhà mỗi tối là tiện, nhưng chủ nhà cũng cần biết trước để đi chợ một lần cho mấy ngày, thay vì mỗi chiều chạy xuống khu đông dân một lượt.
Một cách nhiều khách làm là đặt bữa tối ở nhà cho đêm đầu và đêm cuối, còn đêm giữa thì tự lo: mang đồ ăn sẵn, ăn ngoài nếu đi chơi về qua chỗ có quán, hoặc xin dùng bếp nấu món đơn giản. Kiểu sắp xếp này vừa đỡ việc cho chủ, vừa cho bạn chút tự do về giờ giấc.
Nếu chủ nhà đi chợ, bạn có thể hỏi xin đi cùng hoặc gửi tiền nhờ mua thêm những món mình cần như trái cây, sữa, bánh. Hỏi trước nhà có rau, trứng, cà phê, trái cây vườn bán cho khách không; mua ngay tại nhà vừa tươi vừa giúp chủ có thêm khoản thu nhỏ. Ngày cuối, kiểm lại tủ lạnh, bếp chung xem còn để quên đồ của mình không, và hỏi chủ có muốn giữ lại phần đồ khô chưa dùng hết hay bạn mang về.
Câu hỏi thường gặp
Homestay Tà Đùng có bao bữa sáng trong giá phòng không?
Tuỳ nơi. Có nhà tính sẵn bữa sáng đơn giản, có nhà tính riêng, có nhà không phục vụ. Hỏi rõ khi đặt và ghi vào tin nhắn xác nhận, đừng mặc định như khách sạn ở thành phố.
Cần báo trước bao lâu để đặt bữa cơm nhà?
Thường càng sớm càng tốt, ít nhất là từ buổi sáng hôm đó để chủ kịp đi mua đồ. Với bữa tối đầu tiên khi bạn mới đến, nên dặn ngay khi đặt phòng hoặc một ngày trước.
Ăn chay có khó ở homestay vùng hồ không?
Không quá khó nếu dặn kỹ: không thịt cá, không nước mắm, không mỡ, ăn trứng hay không. Rau vườn, đậu, trứng, nấm thường có. Nên mang thêm ít đồ chay khô phòng khi chủ không kịp chuẩn bị.
Mang nồi lẩu điện vào phòng nấu được không?
Hỏi chủ trước. Điện ở nhiều homestay vùng cao yếu, nồi công suất lớn dễ làm nhảy cầu dao, và nấu trong phòng gỗ để lại mùi, dầu mỡ. Thường chủ sẽ chỉ chỗ nấu ở bếp hoặc hiên.
Quanh homestay có quán ăn mở buổi tối không?
Có nhưng thưa, tập trung ở những đoạn đông dân, có khi đóng sớm. Hỏi chủ trước khi trời tối và cân nhắc đặt bữa ở nhà, vì đường đồi ban đêm không thuận cho việc đi tìm quán.