Nếp nhà khi ở nhà dân Tà Đùng: dép, chỗ ngồi, tắm giặt và đi lại trong nhà người ta

Nếp nhà khi ở nhà dân Tà Đùng gói trong mấy việc nhỏ: để dép đúng chỗ, ngồi đúng chỗ, hỏi trước khi dùng đồ của nhà, tắm giặt không chiếm nước nóng và chỗ phơi của gia đình, đi lại khẽ khàng khi trong nhà có người ngủ. Không có quy tắc nào được viết ra, nhưng gia đình chủ nhận ra ngay khách nào giữ ý, khách nào không.

Ở homestay làm du lịch, bạn có phòng riêng với lối đi riêng, nên những chuyện này ít ai để ý. Ở nhà dân, bạn đi chung lối, ngồi chung bàn, dùng chung bếp và nhà tắm với một gia đình đang làm vườn trên đất xã Tà Đùng (Lâm Đồng). Mỗi thói quen nhỏ của bạn đều chạm vào sinh hoạt của họ.

Bài này đi qua từng không gian trong nhà theo thứ tự bạn sẽ gặp: cửa, gian giữa, phòng ngủ, nhà tắm, sân phơi, và những giờ trong ngày cần để ý.

Ở cửa: dép đi trong nhà và dép đi vườn

Phần lớn nhà dân vùng hồ có thói quen cởi dép ở bậc cửa, nhất là nhà lát gạch men hay nhà gỗ có sàn. Lý do rất thực tế: đất đỏ vùng đồi bám vào đế dép, mùa mưa thành bùn, mùa khô thành bụi, mang vào nhà là lau mãi không sạch. Khi đến, hãy nhìn bậc cửa: thấy dép của nhà xếp ở đó thì cởi dép của bạn đặt cạnh, mũi hướng ra ngoài cho gọn.

Nhiều nhà có đôi dép riêng đi trong nhà, có nhà đi chân trần. Mang theo một đôi dép mỏng chỉ dùng trong nhà là cách tiện nhất, vừa giữ sạch sàn, vừa không phải mượn dép của ai. Đi ra sân, ra nhà vệ sinh ngoài vườn thì đổi lại dép ngoài.

Giày leo núi, giày thể thao dính bùn sau một buổi đi quanh hồ nên đập bớt đất ở ngoài sân, để ở hiên cho khô, đừng đem vào phòng. Nếu không có chỗ, hỏi chủ nhà nên để đâu; nhiều nhà có góc hiên hoặc nhà kho cho việc này.

Điều tương tự áp dụng cho áo mưa, ba lô ướt, mũ bảo hiểm. Một cái móc, một góc hiên là đủ, miễn đồ ướt không nhỏ nước lên sàn gian giữa, nơi gia đình còn ngồi ăn cơm, tiếp khách.

Ở gian giữa: ngồi đâu, dùng gì, để đồ ở đâu

Chỗ ngồi. Gian giữa nhà dân thường là phòng khách kiêm chỗ ăn. Ghế đầu bàn hoặc ghế gần bàn thờ thường là chỗ của người lớn tuổi nhất nhà. Khi chưa biết, hãy đợi chủ mời ngồi, hoặc chọn ghế ở cạnh bên. Nếu nhà ngồi chiếu dưới sàn, ngồi xếp bằng hoặc ngồi nghiêng chân, tránh duỗi thẳng chân về phía người lớn.

Ti vi, quạt, đèn. Đó là đồ dùng của cả nhà. Không tự đổi kênh khi người nhà đang xem; muốn bật quạt, mở đèn thì hỏi một câu. Buổi tối, ti vi gian giữa có khi là thú vui duy nhất của người lớn sau ngày làm vườn.

Ổ cắm. Nhà dân ít ổ cắm, mỗi ổ thường đã có việc: nồi cơm, máy bơm, sạc điện thoại của người nhà. Hỏi chỗ cắm sạc, đừng tự rút phích đồ của nhà ra để cắm của mình. Mang theo pin dự phòng giúp bạn đỡ phải tranh ổ.

Đồ đạc cá nhân. Đừng để ba lô, túi đồ, máy ảnh rải trên bàn ghế gian giữa. Gian đó còn phải dọn cơm, tiếp người hàng xóm sang chơi. Gọn trong phòng mình là tốt nhất.

Khi có khách của nhà. Hàng xóm, họ hàng sang chơi là chuyện thường ngày. Chào một câu, rồi tuỳ không khí: được mời ngồi cùng thì ngồi, thấy họ bàn chuyện riêng thì lui về phòng. Không chen vào chuyện tiền bạc, đất đai, mùa màng của người ta.

Trong phòng ngủ: phòng của người khác cho bạn mượn

Phòng bạn ở nhiều khi là phòng của một người con đi học, đi làm xa, hoặc phòng dành cho họ hàng về chơi. Tủ có thể còn quần áo của người nhà, góc phòng có thể còn thùng đồ, bao gạo. Bạn được mượn phòng, không được mượn mọi thứ trong phòng. Đừng mở tủ, ngăn kéo của nhà khi chưa được bảo là để trống cho bạn dùng.

Vách phòng nhà dân thường mỏng, có nơi không kín lên tới mái. Nói chuyện điện thoại, mở nhạc, gọi video đều nghe sang phòng bên. Ban đêm, hãy nói nhỏ, dùng tai nghe. Ban ngày, nếu cần gọi điện lâu, ra hiên hoặc ra góc vườn.

Ăn uống trong phòng nên hạn chế. Vụn bánh, vỏ trái cây kéo kiến, chuột, mà nhà vườn vốn đã nhiều côn trùng. Rác của mình gom vào túi riêng, hỏi chủ nhà đổ đâu. Ở vùng nông thôn, nhiều nhà tự xử lý rác, phân loại để đốt hoặc chôn; làm theo cách của nhà.

Khi trả phòng, gấp chăn gọn, kéo ga phẳng, để gối đúng chỗ. Không cần dọn như khách sạn, nhưng một căn phòng trả lại gọn gàng là lời cảm ơn rõ ràng nhất.

Ở nhà tắm: nước nóng, nước giếng và thứ tự tắm

Nhà tắm nhà dân là nơi dễ khiến khách và chủ phiền nhau nhất, vì nước và nước nóng ở vùng đồi không phải lúc nào cũng dư. Mấy thói quen sau giúp mọi thứ êm:

• Hỏi giờ tắm. Gia đình làm vườn thường tắm khi chiều về. Bạn tắm trước hoặc sau giờ đó để không chiếm chỗ của người vừa đi rẫy về.
• Tiết kiệm nước nóng. Bình nóng lạnh nhỏ chỉ đủ cho vài người. Tắm nhanh, không xả nước nóng chờ ấm quá lâu. Nếu nhà nấu nước trên bếp cho bạn tắm, cảm ơn và dùng vừa đủ.
• Để ý nguồn nước. Nhiều nhà dùng nước giếng khoan hoặc nước dẫn từ khe về bồn. Mùa khô, bồn có thể cạn. Khoá vòi kỹ, báo chủ nếu thấy rò rỉ.
• Không để đồ lại trong nhà tắm. Dầu gội, sữa tắm, khăn ướt mang về phòng sau khi tắm. Nhà tắm là của cả nhà, kệ để đồ thường chỉ đủ cho gia đình.
• Lau khô sàn nếu là nhà tắm trong nhà. Sàn ướt dễ trơn, nhà có người già, trẻ nhỏ càng cần cẩn thận.
• Nhà vệ sinh ngoài sân. Ban đêm mang đèn pin, đóng cửa nhẹ. Nếu là nhà vệ sinh dội nước bằng gáo, dội đủ, đừng để người sau phải dọn.

Nếu điều kiện nhà tắm khiến bạn thấy khó ở, hãy chấp nhận cho qua vài đêm hoặc chuyển chỗ, đừng phàn nàn với gia đình. Họ đã cho bạn dùng đúng cái họ đang dùng hằng ngày.

Ở sân phơi: giặt đồ và phơi đồ không chiếm chỗ

Ở vài ngày là có đồ phải giặt. Hỏi chủ nhà trước: giặt tay ở đâu, có được dùng máy giặt không, nước xả ra chỗ nào. Nhiều nhà vùng vườn dùng máy giặt cho cả gia đình, giặt vào giờ nhất định; xin giặt ké một mẻ nhỏ thường được, nhưng phải hỏi.

Dây phơi và sào phơi là thứ nhiều khách quên để ý. Mùa thu hoạch cà phê, sân trước có thể dành để phơi cà phê, không ai muốn áo quần của khách bay xuống nong cà phê. Hãy phơi ở chỗ chủ chỉ, thường là dây sau nhà hoặc hiên phụ. Đồ lót nên phơi kín đáo, phía trong.

Mùa mưa ở vùng hồ, đồ phơi có khi hai ngày không khô. Mang theo áo quần nhanh khô, ít đồ dày. Đừng treo đồ ướt trong phòng ngủ của nhà dân, ẩm dễ làm mốc tường gỗ, ván sàn.

Khi về, nhớ thu hết đồ trên dây. Chuyện khách để quên áo trên dây phơi là chuyện nhỏ, nhưng gia đình chủ lại phải giữ, phải nhắn, phải gửi.

Với vật nuôi trong nhà: chó, mèo, gà vịt

Chó trông vườn. Gần như nhà vườn nào quanh hồ cũng nuôi chó, có con hiền, có con dữ với người lạ. Ngày đầu, nhờ chủ nhà dẫn ra giới thiệu, để chó quen mùi. Đừng tự cho ăn, đừng chạy khi bị sủa, và hỏi giờ nào nhà thả chó ra sân ban đêm để không đi lại lúc đó.

Mèo và chó trong nhà. Có nhà để mèo, chó nằm trong gian giữa, có khi lên giường. Nếu bạn dị ứng lông thú hoặc sợ chó, nói ngay từ lúc hỏi phòng. Đến nơi mới nói thì chủ nhà khó xoay xở.

Gà vịt thả vườn. Gà thả rông là chuyện thường. Đi xe vào sân chạy chậm, cửa phòng đóng lại khi ra ngoài, kẻo gà vào phòng. Tiếng gà gáy sáng sớm là một phần của nhà vườn; người ngủ khó nên mang nút tai.

Không trêu, không thả. Đừng mở chuồng, đừng dắt chó đi dạo khi chưa được nhờ, đừng cho trẻ con trong đoàn đuổi gà. Vật nuôi là tài sản, có con là nguồn thu của gia đình.

Ra khỏi nhà và về nhà: báo một câu là đủ

Ở khách sạn, bạn đi về lúc nào không ai cần biết. Ở nhà dân, cổng có thể khoá, chó có thể thả, và gia đình sẽ lo nếu khách đi từ sáng đến tối mịt không thấy về. Trước khi ra khỏi nhà, báo một câu: đi đâu, định về khoảng mấy giờ, có ăn cơm tối ở nhà không.

Nếu nhà vắng khi bạn đi, hỏi trước cách khoá cửa, gửi chìa ở đâu. Đừng để cửa nhà mở toang khi cả nhà đi rẫy, cũng đừng tự khoá cổng khi chưa chắc người nhà có chìa. Khi về muộn hơn đã hẹn, nhắn một tin. Đó là phép lịch sự đơn giản nhất mà nhiều khách quên.

Quanh hồ, sóng điện thoại lúc có lúc không, nhất là khi xuống bến thuyền hay đi sâu vào các lối mòn ven đồi. Nếu biết mình sẽ ở chỗ khó liên lạc vài tiếng, nói trước với chủ nhà để họ khỏi gọi mãi không được. Ngược lại, lưu sẵn số của chủ nhà và của người giới thiệu trong máy, để khi lạc đường trong thôn hay xe hỏng giữa dốc, bạn biết gọi ai trước.

Sáng hôm về cũng vậy: báo giờ đi từ tối hôm trước, để nhà không dậy nấu bữa sáng cho người đã đi từ lúc trời chưa sáng.

Nếp giờ giấc trong ngày ở một nhà vườn vùng hồ

Giờ giấc cụ thể mỗi nhà một khác. Bảng dưới là khung thường gặp ở nhà làm vườn, để bạn biết lúc nào nên khẽ khàng, lúc nào thoải mái hơn:

Giờ giấc chi tiết như đóng cổng, về khuya hay dậy sớm đi ngắm sương đã có bài riêng trong chuyên mục ở cùng chủ nhà. Ở nhà dân, điều khác là bạn không có lối đi riêng: mọi lần ra vào đều đi qua không gian của gia đình, nên giữ nhịp theo nhà quan trọng hơn ở homestay.

Câu hỏi thường gặp

Vào nhà dân ở Tà Đùng có phải cởi dép không?

Phần lớn là có, nhất là nhà lát gạch hoặc sàn gỗ. Nhìn bậc cửa: dép của nhà để ở đó thì bạn cũng cởi. Mang theo một đôi dép mỏng đi trong nhà để khỏi mượn và giữ sàn sạch.

Có được tự lấy nước uống, đồ ăn trong nhà dân không?

Nước uống thường được mời tự nhiên, nhưng lần đầu vẫn nên hỏi bình nào uống được. Đồ ăn trong tủ, trong bếp là của gia đình, đừng tự lấy. Mang theo ít đồ ăn vặt của mình nếu hay đói giữa bữa.

Muốn giặt đồ ở nhà dân thì hỏi thế nào?

Hỏi chủ nhà chỗ giặt tay hoặc xin giặt ké máy một mẻ nhỏ, hỏi luôn dây phơi nào được dùng. Mùa thu hoạch, tránh phơi ở sân trước vì sân dành cho cà phê. Nhớ thu đồ trước khi về.

Có nên giúp nhà dân rửa bát, dọn cơm không?

Nên đề nghị giúp, nhất là khi ăn cơm cùng nhà. Có nhà từ chối vì coi bạn là khách, khi đó đừng giành. Ở lâu vài ngày thì phụ những việc nhẹ như dọn bàn, rửa bát của mình là đủ để chủ thấy quý.

Nói chuyện điện thoại trong phòng ở nhà dân có phiền không?

Vách phòng nhà dân thường mỏng, tiếng nói nghe sang phòng bên rất rõ. Gọi ngắn thì được, gọi lâu, gọi video nên ra hiên hoặc góc vườn. Ban đêm dùng tai nghe và nói nhỏ.

Ở nhà dân có cần dọn phòng trước khi về không?

Không cần dọn như nhân viên khách sạn, nhưng nên gấp chăn, kéo ga, gom rác của mình, trả lại đồ mượn. Một căn phòng trả lại gọn gàng giúp gia đình đỡ việc và nhớ bạn là khách dễ thương.