Ở Tà Đùng, nhà dân nhận khách gần như không có trang đặt phòng: cách tìm thực tế nhất là qua người quen có họ hàng, bạn bè trong vùng, qua chủ homestay hoặc quán ăn trong thôn, hoặc hỏi trực tiếp khi đã đến nơi và có thời gian dự phòng. Khi đã có người gật đầu, việc quan trọng là thoả thuận rõ mấy đêm, có ăn cơm không, trả bao nhiêu, trả lúc nào, trước khi đem đồ vào nhà.
Vùng hồ thuộc xã Tà Đùng (Lâm Đồng) phần lớn là đất vườn, nhà cách nhà một quãng, đường liên thôn ngoằn ngoèo. Không có khu phố nhà nghỉ để đi gõ cửa từng nhà như ở thị trấn. Vì vậy tìm nhà dân ở đây nặng về quan hệ và lời giới thiệu hơn là tìm kiếm trên mạng.
Bài này đi theo đúng trình tự: tìm qua kênh nào, mở lời ra sao cho người ta dễ đồng ý hoặc dễ từ chối, hỏi những gì, thoả thuận đến đâu thì đủ, và khi nào nên thôi không ở.
Nên tìm nhà dân qua những kênh nào?
Người quen có gốc ở vùng. Đây là kênh tốt nhất. Một đồng nghiệp có bà con làm cà phê ở Đắk Som cũ, một người bạn học từng lên dạy ở trường trong xã, một khách quen của quán cà phê ở Gia Nghĩa. Nhà dân nhận khách qua lời giới thiệu thường đón tiếp cởi mở hơn, vì họ nể người đứng giữa.
Chủ homestay hoặc villa trong vùng. Mùa đông khách, chủ homestay hay biết nhà nào trong thôn có phòng trống và sẵn lòng nhận khách. Nếu bạn đã ở một chỗ quen, hỏi họ là cách tự nhiên. Có chủ nhiệt tình giới thiệu, có chủ ngại vì sợ mang tiếng; đừng ép.
Quán ăn, quán tạp hoá, tiệm sửa xe trong thôn. Đây là nơi người địa phương ngồi lại, biết nhà nào có con đi làm xa, phòng để trống. Ăn một bữa, mua vài thứ rồi hỏi nhẹ nhàng thường có kết quả hơn là hỏi đứng ngoài đường.
Nhóm cộng đồng trên mạng. Có những nhóm mạng xã hội về du lịch hồ Tà Đùng, về đời sống Đắk Glong cũ. Bạn có thể hỏi ở đó, nhưng phải tỉnh táo: người nhắn lại mời chuyển cọc ngay khi chưa nói chuyện điện thoại, chưa có ai xác nhận, là dấu hiệu cần dừng lại. Các bước kiểm chủ thật có ở chuyên mục đặt phòng.
Đến nơi rồi mới hỏi. Làm được nếu bạn đi ngày thường, có xe, có thời gian, và có phương án dự phòng là một homestay đã đặt. Không nên dựa vào cách này vào dịp lễ, cuối tuần đông khách, hoặc khi đến nơi lúc trời đã tối.
Mở lời thế nào để người ta dễ đồng ý, cũng dễ từ chối?
Với một gia đình không làm du lịch, câu hỏi "cho em ở nhờ được không" đặt họ vào thế khó: từ chối thì ngại, nhận thì chưa biết bạn là ai. Cách mở lời tốt là cho họ đủ thông tin để quyết, và cho họ một lối ra dễ chịu. Ví dụ: "Em là bạn của anh Hùng làm ở Gia Nghĩa, em đi hai người, định ở hai đêm thứ bảy chủ nhật này. Anh Hùng nói nhà mình có phòng trống. Nếu nhà mình tiện thì cho em gửi tiền ở, còn nếu bận mùa thì em tìm chỗ khác, không sao ạ."
Câu đó trả lời sẵn những điều chủ nhà muốn biết: ai giới thiệu, mấy người, mấy đêm, có trả tiền, và cho phép từ chối mà không mất lòng. Nó cũng tránh chữ "ở nhờ" theo nghĩa xin không, vốn làm người ta khó ra giá.
Nói chuyện điện thoại tốt hơn nhắn tin. Nhiều người lớn tuổi ở vùng vườn quen nghe gọi hơn đọc tin nhắn dài. Gọi vào buổi trưa hoặc tối sớm, tránh sáng sớm và chiều khi họ đang ở rẫy. Nếu người nghe máy là con cái, hãy nói rõ để họ chuyển lời, rồi hẹn gọi lại thay vì bắt họ quyết thay bố mẹ.
Sau cuộc gọi, nhắn lại một tin ngắn tóm tắt điều đã nói. Đây không phải vì nghi ngờ, mà vì một gia đình nhận khách ít khi ghi sổ, rất dễ nhớ nhầm ngày.
Nhờ người giới thiệu đứng giữa thế nào cho phải?
Ở vùng nông thôn, người đứng giữa không chỉ là người cho số điện thoại. Họ đang đem chữ tín của mình ra bảo lãnh cho bạn với một gia đình họ quen, và ngược lại, bảo lãnh cho gia đình đó với bạn. Vì vậy nhờ người giới thiệu cũng cần có cách, để sau chuyến đi họ không bị kẹp giữa hai bên.
Trước hết, nói rõ với người giới thiệu bạn đi mấy người, là ai, đi để làm gì. Một nhóm bạn trẻ đi chơi cuối tuần khác với hai người làm nghiên cứu cần ở một tuần, và người giới thiệu cần biết để chọn đúng nhà, nói đúng lời. Đừng giấu chuyện nhóm có người hút thuốc, có người hay uống rượu, có trẻ nhỏ.
Thứ hai, xin phép trước khi tự gọi cho nhà dân. Có người giới thiệu muốn tự gọi báo trước, để nhà đó không bất ngờ khi một số lạ gọi đến. Đợi họ báo đã nói xong rồi hãy liên lạc.
Thứ ba, giữ người giới thiệu trong vòng thông tin: báo khi đã thoả thuận xong, khi đã đến nơi, khi đã về. Nếu có chuyện không vừa ý, nói với họ một cách nhẹ nhàng thay vì đăng lên mạng. Một lời cảm ơn, một món quà nhỏ cho người giới thiệu sau chuyến đi cũng là phép lịch sự thường gặp ở vùng quê.
Những điều cần hỏi trước khi nhận lời
Với nhà dân, danh sách câu hỏi ngắn hơn homestay nhưng phải đúng chỗ. Hỏi vào những thứ sẽ làm bạn khó xử nếu đến nơi mới biết:
- Phòng ngủ thế nào: phòng riêng có cửa, hay ngủ chung gian với người nhà, hay trải nệm ở phòng khách? Có mấy giường, chăn đủ ấm không?
- Nhà vệ sinh và chỗ tắm: trong nhà hay ngoài sân, dùng chung với cả nhà phải không, tắm nước nóng được không?
- Ăn uống: nhà có nấu cơm cho mình ăn cùng không, hay mình tự lo? Bữa nào ăn ở nhà, bữa nào ra ngoài?
- Lịch của gia đình: những ngày đó nhà có bận việc gì không, như hái cà phê, có đám, có khách khác?
- Đường vào: xe máy, ô tô vào được tới sân không, nếu trời mưa thì sao, có chỗ để xe không?
- Trong nhà có gì cần biết: có trẻ nhỏ, người già, người ốm cần yên tĩnh không, có chó dữ không?
- Tiền: nhà mình tính thế nào, trả khi đến hay khi về, chuyển khoản hay tiền mặt?
Câu cuối nên hỏi thẳng. Nhiều khách ngại nói chuyện tiền với nhà dân vì sợ mất tình, kết quả là ra về không biết nên đưa bao nhiêu, người nhà cũng không biết nên nhận bao nhiêu. Nếu chủ nhà nói "tuỳ em", bạn có thể hỏi "thường khách ở nhà mình gửi bao nhiêu" hoặc tham khảo mặt bằng homestay nhỏ quanh đó để đề xuất một mức, rồi để họ gật hay chỉnh.
Thoả thuận đến đâu là đủ, ghi lại thế nào?
Không cần hợp đồng giấy cho vài đêm ở nhà dân, nhưng một tin nhắn xác nhận gọn giúp cả hai bên. Bảng sau là những dòng nên có và lý do:
| Nội dung | Ví dụ cách ghi | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Ngày đến, ngày về | Đến chiều thứ bảy, về sáng thứ hai | Nhà dân ít ghi sổ, dễ nhớ nhầm tuần |
| Số người | Hai người lớn | Để nhà chuẩn bị chăn, nệm, cơm cho đủ |
| Ăn uống | Ăn tối hai hôm, sáng tự lo | Tránh nấu thừa hoặc không ai nấu |
| Tiền và cách trả | Trả một lần khi về, tiền mặt | Tránh ngượng lúc chia tay |
| Giờ đến dự kiến | Khoảng bốn giờ chiều | Để có người ở nhà mở cổng |
| Điều đặc biệt | Một người ăn chay, một người dị ứng tôm | Để nhà kịp đổi món |
Nếu có cọc, hãy hiểu rằng nhà dân hiếm khi có chính sách huỷ. Bạn nên tự đặt ra cho mình: huỷ sớm thì báo ngay, huỷ sát ngày thì để họ giữ cọc như một lời xin lỗi vì họ đã chuẩn bị. Đừng đòi cọc lại theo kiểu khách sạn nếu chính bạn huỷ phút chót.
Ngược lại, nếu nhà báo bận đột xuất, như có người ốm hay có tang, hãy thông cảm và tìm chỗ khác. Ở nhà dân, những việc như vậy là chuyện đời sống, không phải vi phạm hợp đồng. Một lời hỏi thăm lúc đó đáng giá hơn mọi thứ giấy tờ.
Khi nào nên thôi, không ở nhà dân đó nữa?
Phần lớn nhà dân nhận khách là người tử tế. Nhưng tìm chỗ qua lời truyền miệng thì luôn có trường hợp không khớp. Mấy tín hiệu sau đây là lý do hợp lý để bạn chọn chỗ khác, kể cả khi đã nói chuyện:
- Người liên lạc không phải chủ nhà, không cho bạn nói chuyện với người trong nhà, chỉ yêu cầu chuyển tiền.
- Bị giục chuyển toàn bộ tiền trước, với lý do "nhiều người hỏi lắm", trong khi đây là nhà dân chứ không phải phòng đang hút khách.
- Câu trả lời về phòng ốc, đường vào, nhà vệ sinh mỗi lần một khác.
- Người giới thiệu cũng không thật sự quen nhà, chỉ "nghe nói".
- Khi đến nơi, chỗ ngủ khác hẳn mô tả theo hướng không an toàn: cửa không cài được, ngủ chung gian với người lạ không phải người nhà.
- Bạn thấy không yên, dù không gọi được tên lý do. Với chỗ ngủ qua đêm, cảm giác đó đáng được tôn trọng.
Nếu phải từ chối sau khi đã hẹn, hãy báo sớm và lịch sự, nếu chủ nhà đã chuẩn bị cơm thì gửi lại tiền bữa ăn. Giữ thể diện cho cả hai bên giúp người giới thiệu không khó xử, và giúp nhà đó còn sẵn lòng nhận khách khác. Vùng hồ không rộng, người trong thôn biết nhau cả, một cách ứng xử khéo hay vụng đều được kể lại.
Có phương án dự phòng trước khi lên đường
Đặt chỗ qua lời truyền miệng luôn có rủi ro hơn đặt một homestay có tiếng. Một cuộc gọi chiều hôm trước có thể đổi mọi thứ: nhà có việc, đường vào sạt sau trận mưa, người giới thiệu nhớ nhầm. Vì vậy, trước khi lên, hãy chuẩn bị sẵn một hai homestay hoặc nhà nghỉ trong vùng có thể gọi ngay.
Ngày thường, việc tìm chỗ phút chót quanh hồ thường không khó. Cuối tuần, dịp lễ, Tết thì khác: phòng có thể kín từ sớm. Nếu bạn đi vào những dịp này, cách an toàn là đặt chắc một chỗ có thể huỷ, rồi khi đã chắc nhà dân nhận thì mới báo huỷ chỗ kia trong thời hạn cho phép.
Cũng nên lưu số của người giới thiệu và báo cho họ biết bạn đã đến nơi. Khi có chuyện, như lạc đường trong thôn hay không liên lạc được với chủ nhà, người đứng giữa là người gỡ nhanh nhất.
Cuối cùng, đừng bao giờ đi đường liên thôn lạ khi trời tối chỉ để tìm nhà dân. Đường đất đỏ, dốc, nhiều ngã rẽ vào vườn không có tên. Nếu quá giờ chiều mà chưa chắc chỗ, hãy ngủ ở một nơi dễ tìm, mai đi tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Có thể gõ cửa xin ở nhà dân khi đến Tà Đùng không?
Có người làm được, nhưng không nên coi là kế hoạch chính. Nhà quanh hồ cách nhau xa, người lớn hay ở rẫy ban ngày. Nếu muốn thử, hãy đi ngày thường, hỏi qua quán xá trong thôn trước, và luôn có sẵn một chỗ ở dự phòng.
Nhà dân nói ở không cần trả tiền thì có nên ở không?
Có thể nhận lời nếu đó là người quen thân, nhưng vẫn nên góp phần ăn uống, điện nước bằng tiền hoặc quà thiết thực. Với người mới quen, tốt hơn là đề xuất một khoản rõ ràng, để cả hai không phải mang ơn hoặc khó nói về sau.
Nên trả tiền cho nhà dân lúc nào?
Thường là khi về, hoặc theo thoả thuận lúc đặt. Trả bằng phong bì hoặc đưa tận tay người chủ, kèm lời cảm ơn. Nếu đã chuyển cọc, nhắn lại để trừ ra cho khỏi nhầm. Tránh đưa tiền cho trẻ nhỏ trong nhà.
Đi theo nhóm năm sáu người có tìm được nhà dân nhận không?
Khó hơn đi một hai người, vì nhà dân ít phòng trống và ít chăn nệm. Nhóm đông nên chia nhỏ ở hai nhà gần nhau, hoặc chọn homestay hay villa. Đừng đề nghị trải nệm kín phòng khách của gia đình.
Nhà dân có nhận khách nước ngoài không?
Có nhà nhận, có nhà ngại vì không quen thủ tục và ngôn ngữ. Khách nước ngoài phải được khai báo tạm trú theo quy định, nên hãy hỏi rõ chủ nhà có làm được không trước khi hẹn, và luôn mang hộ chiếu theo người.