Trẻ em dưới 14 tuổi chưa bắt buộc phải có thẻ căn cước, nhưng chủ homestay vẫn cần thông tin của trẻ (họ tên, ngày sinh, số định danh cá nhân) để thông báo lưu trú. Cách gọn nhất là mang bản sao giấy khai sinh hoặc thẻ căn cước của trẻ nếu đã làm. Trẻ từ đủ 14 tuổi trở lên thì đã thuộc diện bắt buộc có thẻ căn cước theo Luật Căn cước năm 2023 và nên mang thẻ của chính mình.
Phần nhiều gia đình không gặp trục trặc gì khi có cha mẹ đi cùng. Chuyện khác đi khi trẻ đi với ông bà, cô chú, thầy cô hoặc khi nhóm thiếu niên tự đi với nhau: chủ homestay có thể hỏi thêm giấy tờ chứng minh quan hệ hoặc sự đồng ý của cha mẹ, vì nhận trông một đứa trẻ không đi cùng người giám hộ là trách nhiệm lớn.
Bài này đi theo từng độ tuổi và từng kiểu người đi kèm, kèm vài việc nhỏ về giấy tờ giúp cả nhà yên tâm hơn khi ở một vùng hồ rộng, nhiều lối đi xuống mặt nước.
Giấy tờ của trẻ theo độ tuổi
Bảng dưới dựa trên Luật Căn cước năm 2023, có hiệu lực từ 1/7/2024. Luật này cho phép cấp thẻ căn cước cho trẻ dưới 14 tuổi khi cha mẹ có nhu cầu, và bắt buộc làm thẻ khi đủ 14 tuổi:
| Độ tuổi | Giấy tờ nên mang | Chủ homestay cần để khai báo | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Dưới 6 tuổi | Bản sao giấy khai sinh; thẻ căn cước nếu đã làm | Họ tên, ngày sinh, số định danh cá nhân của trẻ | Số định danh của trẻ có trên giấy khai sinh cấp sau khi có cơ sở dữ liệu dân cư, hoặc tra qua cha mẹ |
| Từ 6 đến dưới 14 tuổi | Như trên; trẻ có thẻ thì mang thẻ | Như trên | Thẻ căn cước của trẻ giúp nhanh hơn khi đi xa |
| Từ đủ 14 đến dưới 18 tuổi | Thẻ căn cước của chính trẻ | Như người lớn | Đây là tuổi bắt buộc làm thẻ |
| Trẻ quốc tịch nước ngoài | Hộ chiếu của trẻ và thị thực, giấy tờ miễn thị thực | Thông tin hộ chiếu để khai báo tạm trú | Chủ nhà khai theo quy trình dành cho người nước ngoài |
Nếu bạn không nhớ số định danh của con, có thể tìm trong mục thông tin của người phụ thuộc trên tài khoản VNeID của cha mẹ, hoặc trên giấy khai sinh bản mới. Làm việc này ở nhà trước chuyến đi, đừng đợi tới lúc đứng ở cổng homestay trong đêm lạnh với đứa trẻ đang buồn ngủ.
Bản sao giấy khai sinh không cần chứng thực cho việc ở homestay. Một bản photo hoặc ảnh chụp lưu trong điện thoại thường đủ để chủ nhà đọc thông tin. Bản gốc nên để ở nhà, vì đó là giấy tờ hộ tịch, mất đi xin trích lục lại khá mất công.
Trẻ đi cùng ông bà, cô chú hoặc người không phải cha mẹ
Kỳ nghỉ hè, nhiều ông bà đưa cháu đi chơi trong khi bố mẹ bận làm. Luật Cư trú không đặt yêu cầu riêng về giấy ủy quyền cho trường hợp này khi đi trong nước; chủ homestay vẫn thông báo lưu trú cho từng người bình thường. Tuy nhiên, khi người lớn đi kèm và trẻ khác họ, khác địa chỉ, chủ nhà có thể hỏi han kỹ hơn, và đó là sự cẩn thận đúng đắn.
Để mọi thứ trơn tru, cha mẹ nên chuẩn bị một tờ giấy viết tay ngắn, ký tên, ghi rõ: đồng ý cho con là ai, ngày sinh, đi cùng ông bà hoặc cô chú tên gì, từ ngày nào đến ngày nào, đến đâu, kèm cách liên lạc với cha mẹ. Giấy này không phải giấy tờ bắt buộc theo luật, không cần công chứng cho một chuyến trong nước, nhưng nó trả lời ngay mọi câu hỏi có thể có, kể cả khi trẻ cần đi khám ở cơ sở y tế.
Chuyện y tế là lý do thực tế nhất. Vùng hồ Tà Đùng cách bệnh viện lớn khá xa; nếu trẻ ốm và phải đưa đi khám, người đi kèm không phải cha mẹ sẽ cần chứng minh mình được giao trông trẻ, và cần biết trẻ có bảo hiểm y tế không, có dị ứng thuốc gì không. Ghi những điều này vào cùng tờ giấy đồng ý.
Người đi kèm cũng nên lưu số định danh và thông tin bảo hiểm y tế của trẻ trong điện thoại, phòng khi giấy tờ bị ướt hoặc thất lạc.
Nhóm thiếu niên tự đi với nhau: những điều cần biết
Chủ homestay có quyền thận trọng. Không có điều luật chung cấm người chưa đủ 18 tuổi ở cơ sở lưu trú, nhưng chủ nhận khách chưa thành niên không có người lớn đi kèm là nhận thêm trách nhiệm nếu có chuyện. Vì vậy nhiều homestay chỉ nhận khi có người lớn đi cùng hoặc có xác nhận của cha mẹ. Đây là chính sách của từng nơi, không phải làm khó.
Mỗi bạn mang thẻ của chính mình. Từ 14 tuổi là tuổi phải có thẻ căn cước. Nhóm học sinh cấp ba đi chơi sau kỳ thi nên kiểm từng bạn đã có thẻ chưa, có mang theo không. Thiếu một bạn là cả nhóm đứng chờ.
Giấy đồng ý của cha mẹ cho từng bạn. Mẫu giấy đơn giản như ở mục trên, có chữ ký và cách liên lạc với cha mẹ. Khi chủ nhà gọi xác nhận, phụ huynh nghe máy là xong.
Báo trước độ tuổi khi đặt phòng. Đừng để chủ nhà phát hiện lúc mở cổng rằng cả nhóm năm bạn đều mười sáu tuổi. Nói trước giúp chủ quyết định nhận hay không, và giúp nhóm tìm nơi khác kịp nếu bị từ chối.
Tránh những nơi nhận bất kể. Một homestay không hỏi gì về độ tuổi, không cần người lớn, không cần giấy tờ, có thể cũng lỏng lẻo ở những chuyện khác như an toàn ven hồ hay quản lý rượu bia. Với nhóm thiếu niên, sự chặt chẽ của chủ nhà là điều có lợi.
Trẻ có hai họ khác nhau hoặc gia đình có hoàn cảnh riêng
Gia đình Việt ngày nay đa dạng: con mang họ mẹ, con riêng của vợ hoặc chồng, trẻ đang được nhận nuôi, cha mẹ đã ly hôn. Chủ homestay không có quyền đòi hỏi chuyện riêng của gia đình bạn, nhưng một số giấy tờ giúp tránh những câu hỏi khó xử:
- Con mang họ khác cha hoặc mẹ đi kèm: giấy khai sinh có tên cha mẹ là đủ để chứng minh quan hệ nếu cần.
- Con riêng của vợ hoặc chồng đi cùng cha dượng, mẹ kế mà không có cha mẹ ruột: nên có giấy đồng ý của cha hoặc mẹ ruột đang nuôi trẻ.
- Cha mẹ đã ly hôn, một người đưa con đi nghỉ: không cần giấy của người còn lại cho việc ở homestay trong nước; nếu có thoả thuận hay quyết định về việc nuôi con, tôn trọng lịch thăm nom đã thống nhất.
- Trẻ đang trong thời gian làm thủ tục nhận nuôi: mang theo giấy tờ đang có từ cơ quan có thẩm quyền, nếu có.
- Trẻ khuyết tật cần người chăm sóc riêng: báo trước cho chủ nhà về nhu cầu, không liên quan giấy tờ nhưng giúp chủ chuẩn bị phòng phù hợp.
Với chủ homestay, câu hỏi duy nhất họ thực sự cần trả lời là: đứa trẻ này đang đi cùng người được phép trông nom nó. Giấy tờ chỉ là cách trả lời nhanh. Bạn không cần kể chuyện gia đình, chỉ cần đưa đúng tờ giấy khi được hỏi.
Trẻ sơ sinh, trẻ ngủ chung giường có phải khai báo không?
Có. Luật Cư trú yêu cầu thông báo lưu trú cho người đến ở, không loại trừ theo độ tuổi. Một em bé vài tháng tuổi ngủ chung giường với bố mẹ vẫn là một người lưu trú và cần có tên trong thông báo của chủ nhà. Nhiều gia đình quên báo trẻ khi đặt phòng vì nghĩ "con nhỏ không tính", rồi đến nơi chủ nhà phải hỏi lại thông tin trong lúc mọi người đang bận dỗ con.
Chuyện tính trẻ vào số người ở phòng để thu tiền là chuyện khác hẳn, mỗi homestay một chính sách, và không liên quan tới khai báo. Có nơi miễn phí trẻ dưới một độ tuổi nhất định, có nơi tính thêm khi cần nệm phụ. Hỏi riêng hai chuyện này để không lẫn: "Bé có tính tiền không?" và "Anh chị cần thông tin gì của bé để khai báo?"
Với trẻ sơ sinh chưa làm xong giấy khai sinh, ví dụ gia đình đi thăm quê ngay sau khi sinh, cha mẹ báo với chủ nhà tình trạng thực tế, cung cấp thông tin đang có như giấy chứng sinh. Đây là tình huống hiếm, nhưng xảy ra với những gia đình gốc vùng hồ đi làm xa và về quê dịp Tết.
Khi gửi danh sách thông tin cho chủ nhà trước chuyến đi, đặt trẻ ngay dưới tên cha mẹ, kèm ghi chú quan hệ. Chủ nhà đọc một lần là hiểu ai đi cùng ai, không phải hỏi thêm.
Bảo hiểm y tế và thông tin sức khoẻ của trẻ khi ở xa
Không phải giấy tờ lưu trú, nhưng đây là nhóm giấy tờ cha mẹ hay quên nhất và cần nhất nếu trẻ ốm ở một vùng hồ cách bệnh viện lớn nhiều giờ đường:
- Thẻ bảo hiểm y tế của trẻ, hoặc kiểm trước trên VNeID của cha mẹ xem thông tin bảo hiểm của trẻ đã hiển thị chưa. Trẻ dưới 6 tuổi được Nhà nước cấp bảo hiểm y tế theo quy định.
- Một tờ ghi chú ngắn: nhóm máu nếu biết, dị ứng thuốc hoặc thức ăn, bệnh mạn tính, thuốc đang dùng. Để chung túi giấy tờ.
- Sổ tiêm chủng hoặc thông tin tiêm chủng, hữu ích nếu trẻ bị thương do vật sắc, bị chó mèo cắn ở vùng nông thôn.
- Thuốc thường dùng của trẻ mang đủ cho cả chuyến cộng thêm vài ngày, vì vùng hồ không có nhà thuốc mở khuya ở mọi nơi.
- Tên và cách liên lạc của bác sĩ hoặc phòng khám quen ở nhà, để hỏi ý kiến từ xa khi cần.
Khi đặt phòng, có thể hỏi chủ nhà trạm y tế xã gần nhất ở đâu, đường tới bệnh viện khu vực đi mất bao lâu. Chủ nhà nuôi con ở vùng hồ hiểu chuyện này rõ hơn bất kỳ bản đồ nào. Câu trả lời không phải giấy tờ, nhưng giúp cha mẹ quyết định nhanh hơn trong một đêm trẻ sốt.
Vài việc nhỏ về giấy tờ giúp an toàn hơn ở vùng hồ
Vùng hồ Tà Đùng có nhiều đồi, nhiều lối mòn, nhiều bến nhỏ, và homestay thường ở rải rác chứ không tập trung thành phố. Trẻ nhỏ chạy chơi, đi lạc một đoạn là chuyện có thể xảy ra. Một tấm thẻ nhỏ bỏ trong túi áo trẻ, ghi tên bố mẹ và số điện thoại liên lạc, giúp người lớn bất kỳ nhặt được trẻ có thể gọi ngay. Đừng ghi địa chỉ nhà hay số định danh lên tấm thẻ này, chỉ cần cách liên lạc.
Với trẻ đã biết đọc, dạy trẻ thuộc tên homestay và tên bố mẹ. Nghe đơn giản, nhưng nhiều đứa trẻ chỉ biết gọi bố mẹ là "bố", "mẹ", và chỉ nhớ "cái nhà có con chó vàng" khi được hỏi đang ở đâu.
Giấy tờ của trẻ nên để trong túi chống nước cùng giấy tờ của người lớn, không để trẻ tự cầm. Trẻ hay đặt đồ xuống bãi cỏ, bến gỗ, rồi quên.
Cuối cùng, chụp một tấm ảnh rõ của trẻ vào sáng ngày đi chơi, với bộ quần áo trẻ đang mặc. Nếu cần nhờ người tìm, một tấm ảnh mới, đúng màu áo, có giá trị hơn mọi mô tả. Đây không phải giấy tờ, nhưng là thứ cha mẹ có kinh nghiệm luôn làm.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ dưới 14 tuổi đi du lịch có cần căn cước không?
Không bắt buộc. Theo Luật Căn cước 2023, trẻ dưới 14 tuổi được cấp thẻ căn cước khi cha mẹ có nhu cầu, không phải nghĩa vụ. Khi ở homestay, chủ nhà vẫn cần họ tên, ngày sinh, số định danh của trẻ để thông báo lưu trú; bản sao giấy khai sinh là đủ.
Ông bà dẫn cháu đi chơi có cần giấy ủy quyền không?
Đi trong nước, không có quy định buộc phải có giấy ủy quyền công chứng cho ông bà dẫn cháu ở homestay. Tuy vậy, một tờ giấy viết tay của cha mẹ ghi rõ đồng ý, thời gian, cách liên lạc rất có ích khi chủ nhà hỏi hoặc khi trẻ cần đi khám bệnh.
Học sinh 16, 17 tuổi tự đi có thuê homestay được không?
Không có điều luật chung cấm, nhưng nhiều homestay chỉ nhận người chưa thành niên khi có người lớn đi cùng hoặc có xác nhận của cha mẹ. Mỗi bạn từ 14 tuổi phải có thẻ căn cước. Nên báo độ tuổi khi đặt phòng và chuẩn bị giấy đồng ý của phụ huynh.
Không nhớ số định danh của con thì xem ở đâu?
Số định danh cá nhân của trẻ có trên giấy khai sinh bản mới, trên thẻ căn cước nếu trẻ đã làm, hoặc trong thông tin người phụ thuộc trên tài khoản VNeID của cha mẹ. Nên tra trước khi đi để gửi chủ homestay cùng thông tin của người lớn.
Có cần mang giấy khai sinh bản gốc cho trẻ khi đi homestay không?
Không cần. Bản photo hoặc ảnh chụp giấy khai sinh thường đủ để chủ nhà đọc thông tin khai báo. Bản gốc là giấy tờ hộ tịch, mất thì phải xin trích lục lại, nên để ở nhà là an toàn hơn.
Trẻ là người nước ngoài thì khai báo thế nào?
Trẻ mang quốc tịch nước ngoài cần hộ chiếu và thị thực hoặc giấy tờ miễn thị thực như người lớn. Chủ homestay khai báo tạm trú cho trẻ theo quy trình dành cho người nước ngoài, nên chọn nơi đã quen làm thủ tục này.