Muốn tự nấu ở homestay có chủ quanh hồ Tà Đùng, bạn cần hỏi trước: bếp nào được dùng, giờ nào tiện cho nhà, nấu bằng gas hay bếp củi, gia vị và nồi chảo nào được dùng, rác và nước rửa đổ ở đâu. Nấu xong thì rửa ngay, trả đồ về chỗ cũ, lau bếp và mang rác đi đúng nơi chủ chỉ. Bếp là chỗ riêng tư nhất của một gia đình, giữ nó sạch là cách nhanh nhất để được chủ quý.
Không phải homestay nào cũng cho khách nấu. Có nơi có hẳn gian bếp cho khách, có nơi chỉ cho mượn bếp nhà vào giờ nhà không dùng, có nơi chỉ có ấm đun nước và không nhận khách tự nấu. Hỏi điều này ngay khi đặt phòng, nhất là khi bạn định ở nhiều ngày hoặc có người ăn kiêng.
Bài này đi qua các kiểu bếp chung hay gặp, danh sách câu cần hỏi, an toàn với bếp củi và bếp gas, chuyện mua đồ nấu ở vùng hồ, rác và nước thải, và cách xếp lượt khi nhiều khách cùng muốn nấu.
Ba kiểu bếp chung hay gặp ở homestay vùng hồ
Bếp nhà chủ cho khách mượn. Phổ biến ở homestay chung mái nhà hoặc chung khuôn viên nhỏ. Bạn nấu trong chính gian bếp nơi gia đình nấu cơm hằng ngày, dùng chung bếp, chung chạn bát. Kiểu này cần hỏi kỹ nhất: giờ nào nhà không dùng, đồ nào được đụng, đồ nào là của riêng.
Gian bếp riêng cho khách. Một số nơi làm một gian bếp nhỏ tách khỏi nhà chủ, có bếp gas, bồn rửa, vài bộ nồi chén. Các phòng khách dùng chung gian này. Ít phải giữ ý với chủ hơn, nhưng lại phải giữ ý với khách phòng khác: nấu xong dọn ngay, không chiếm bếp lâu.
Chỉ có góc đun nước. Nhiều homestay chỉ có ấm điện, ly tách, có khi thêm một bếp điện nhỏ. Đủ để pha cà phê, nấu mì, hâm đồ ăn, không đủ cho một bữa cơm. Nếu muốn nấu thật, phải hỏi chủ có cho mượn bếp nhà không.
Vì sao phải biết trước. Nếu bạn mang theo cả thùng thực phẩm từ thành phố mà đến nơi chỉ có ấm đun nước, chuyến đi sẽ phải sửa lại hết. Ngược lại, biết homestay có bếp khách đầy đủ, bạn có thể tính tự nấu vài bữa thay vì đặt cơm hay đi tìm quán.
Những câu cần hỏi trước khi bắt tay vào nấu
Hỏi một lần, đầy đủ, rồi làm theo. Đừng để đến khi đang nấu dở mới chạy ra hỏi chủ chai nước mắm này dùng được không:
- Nhà cho khách dùng bếp vào giờ nào? Giờ nào nhà cần bếp để nấu cơm?
- Nấu bằng bếp gas hay bếp củi? Bật, tắt, khoá van thế nào? Gas còn nhiều không?
- Nồi, chảo, dao thớt, chén bát nào dành cho khách? Có món nào là đồ riêng của nhà không nên dùng?
- Gia vị cơ bản như muối, đường, dầu ăn, nước mắm có được dùng không, hay khách tự mang?
- Nước rửa lấy ở đâu? Nước này có dùng nấu ăn được không, hay phải dùng nước bình?
- Rác bỏ đâu, có phân loại không? Thức ăn thừa có đổ cho gà, heo không?
- Tủ lạnh có chỗ để đồ của khách không? Nên ghi tên hay để riêng một ngăn?
Câu về nước rất đáng hỏi ở vùng hồ. Nhiều nhà dùng nước giếng hoặc nước dẫn từ nguồn cho sinh hoạt, còn nước nấu ăn và uống là nước đun hoặc nước bình. Dùng nhầm thì không nguy hiểm ngay, nhưng có thể khó chịu bụng với người không quen.
Câu về đồ riêng cũng quan trọng. Có gia đình có nồi niêu dùng cho việc cúng giỗ, dao thớt riêng cho đồ chay, hoặc những món đồ cũ quý vì là kỷ niệm. Khách lỡ dùng thì chủ khó nói, nhưng trong lòng không vui.
Bếp củi và bếp gas: những điều an toàn tối thiểu
Bếp củi cần người quen tay. Nhiều nhà vườn vẫn nấu bằng bếp củi, nhất là để nấu nồi lớn hay nấu nước. Nếu chưa từng nhóm bếp củi, nhờ chủ nhóm giúp và chỉ cách giữ lửa. Không đổ dầu, xăng vào để mồi lửa. Không bỏ bếp đang cháy để đi chỗ khác.
Tro và than phải tắt hẳn. Nấu xong, gom than lại, để chủ chỉ chỗ đổ tro. Không đổ tro còn nóng vào túi rác nhựa hay gần đống củi, rơm. Mùa khô quanh hồ có gió, một tàn lửa nhỏ cũng có thể bén vào cỏ khô.
Bếp gas: khoá van khi xong. Nấu xong khoá cả núm bếp lẫn van bình nếu chủ dặn vậy. Ngửi thấy mùi gas lạ thì không bật lửa, không bật tắt công tắc điện, mở cửa cho thoáng và báo chủ ngay.
Trẻ nhỏ tránh xa khu bếp. Bếp vùng quê thường để thấp, nồi nước sôi đặt dưới đất hoặc trên kiềng. Trẻ chạy nhảy rất dễ va vào. Khi người lớn nấu, nên có một người khác trông trẻ ở ngoài.
Dầu mỡ nóng cẩn thận hơn ở nhà. Chảo, bếp lạ tay thì lửa mạnh yếu khác bếp nhà mình. Chiên rán ở bếp lạ nên để lửa nhỏ hơn thường lệ, và biết trước chỗ để nắp vung, khăn ướt phòng khi dầu bắt lửa.
Mua đồ nấu ở vùng hồ: mang theo gì, mua ở đâu
Quanh hồ Tà Đùng, chợ và tiệm tạp hoá tập trung ở trung tâm xã và dọc các trục đường chính, cách nhiều homestay một quãng xe máy. Thực phẩm tươi thường có nhiều nhất vào buổi sáng. Đến chiều, chợ vắng, có khi không còn thịt cá. Nếu định tự nấu bữa tối, mua đồ từ sáng hoặc nhờ chủ mua giúp khi họ đi chợ.
Những thứ khó tìm ở vùng quê như gia vị đặc biệt, đồ ăn kiêng, sữa cho trẻ nhỏ, thực phẩm chay chế biến sẵn nên mang từ nơi bạn đi. Đồ tươi dễ hỏng thì không nên mang quá nhiều qua chặng đường dài nhiều giờ, trừ khi có thùng giữ lạnh.
Một lựa chọn hay là hỏi mua rau, trứng, gà từ chính nhà chủ hoặc hàng xóm. Nhiều nhà vườn có rau trồng quanh nhà, có gà thả vườn. Mua tại chỗ vừa tươi, vừa giúp gia đình có thêm chút thu nhập. Chỉ cần hỏi thẳng có bán không, tính thế nào, đừng tự hái dù thấy rau mọc đầy vườn.
Chuyện các món đặc sản vùng hồ, quán ăn ven hồ hay chuẩn bị đồ cho buổi nướng ngoài trời thuộc những trang chuyên về ăn uống, ở đây không bàn. Bài này chỉ dừng ở chỗ: có gì để nấu một bữa cơm bình thường trong bếp nhà người ta.
Rác, nước rửa và đồ thừa ở vùng hồ
Các homestay quanh hồ Tà Đùng nằm sát mặt nước hồ thủy điện Đồng Nai 3 và không xa rừng đặc dụng, nên thứ gì đổ ra đất dốc rồi cũng có đường trôi xuống hồ. Việc thu gom rác ở các thôn xa trung tâm thường không dày như thành phố; nhiều nhà phải tự phân loại, có thứ đốt, có thứ chôn, có thứ gom ra điểm tập kết. Khách nấu ăn tạo ra rác nhiều hơn khách chỉ ngủ, nên càng phải hỏi chủ xử lý thế nào.
Nguyên tắc chung: rác hữu cơ như vỏ rau, cơm thừa có thể chủ dùng cho gà, heo hoặc ủ phân, nên hỏi trước và để riêng. Vỏ chai, hộp nhựa, túi ni lông gom riêng, không vứt chung với rác ướt. Pin, bình gas mini, lon xịt côn trùng là rác nguy hại, nên mang về thành phố nếu nhà không có chỗ thu riêng.
Dầu mỡ thừa không đổ xuống bồn rửa, càng không đổ ra vườn hay xuống dốc hướng về hồ. Để nguội, đổ vào chai hoặc túi kín rồi bỏ chung rác. Nước rửa có xà phòng đổ đúng chỗ thoát nước của nhà, không xách ra đổ ở mép hồ cho tiện.
Mang theo vài túi đựng rác và hộp có nắp từ nhà là một thói quen nhỏ nhưng giúp nhiều. Đồ ăn thừa còn ngon có thể cất tủ lạnh ăn bữa sau, hoặc hỏi xem nhà chủ có muốn dùng không trước khi bỏ.
Nên và không nên trong bếp chung
Gom những điều khách hay quên vào một bảng để đọc nhanh trước khi vào bếp:
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Hỏi trước giờ dùng bếp và đồ được dùng | Tự lấy gia vị, đồ khô trong chạn nhà chủ |
| Rửa nồi chén ngay sau khi ăn | Để chén bát qua đêm cho sáng mai rửa |
| Lau mặt bếp, bồn rửa, quét sàn chỗ mình làm rơi | Để vỏ rau, xương cá trong bồn rửa |
| Trả đồ về đúng chỗ đã lấy | Cất đồ theo thói quen nhà mình, chủ tìm không thấy |
| Báo khi làm vỡ, làm hỏng đồ | Giấu đồ vỡ, im lặng ra về |
| Báo khi gas sắp hết, nước yếu | Dùng hết gas mà không nói |
| Ghi tên lên đồ để trong tủ lạnh chung | Để đồ không tên, chiếm cả ngăn tủ |
Mục "báo khi làm vỡ đồ" quan trọng hơn người ta nghĩ. Một cái chén vỡ không đáng gì, nhưng phát hiện ra sau khi khách đã đi thì để lại cảm giác bị coi thường. Báo ngay và hỏi có cần đền không; phần lớn chủ nhà sẽ xua tay, và nhớ bạn là khách thật thà.
Một thói quen tốt nữa là chụp một tấm ảnh gian bếp lúc vừa được chủ giao. Không phải để làm bằng chứng gì, mà để lúc dọn xong bạn nhìn lại và trả mọi thứ về đúng vị trí: nồi treo ở đâu, thớt dựng chỗ nào, chai dầu ăn đặt bên nào. Gian bếp nhà quê sắp xếp theo thói quen tay của người nấu, đặt sai chỗ là sáng hôm sau chủ phải đi tìm.
Nếu dùng gia vị, gạo, dầu ăn của nhà chủ mà không mất tiền, nên mua bù lại một ít khi đi chợ hoặc gửi tiền cho chủ tuỳ cách nhà muốn. Lượng dùng nhỏ thì chủ không tính, nhưng ở nhiều ngày, nấu nhiều bữa thì cộng lại không ít, và chủ thường ngại nhắc.
Khi nhiều khách cùng muốn nấu: xếp lượt cho êm
Vào cuối tuần hay dịp lễ, homestay có thể kín phòng, và đến giờ cơm, ba bốn nhóm cùng đứng chờ một cái bếp. Chuyện này rất dễ thành căng thẳng nếu không ai lên tiếng. Cách đơn giản là hỏi nhau từ chiều: nhóm nào định nấu, nấu món gì, mất bao lâu, rồi chia giờ.
Nhóm nấu nhanh nên nấu trước, nhóm nấu lâu sau. Khi chờ, có thể sơ chế rau thịt ở chỗ khác như bàn hiên, để khi tới lượt chỉ cần đứng bếp. Nấu xong, dọn ngay để nhóm sau dùng, không để nồi chảo chiếm chỗ.
Nếu tranh chấp không tự giải quyết được, nhờ chủ nhà phân xử. Chủ biết ai đặt bữa, ai được dùng bếp giờ nào, và có thể có thêm một bếp phụ cho mượn. Đừng tranh giành hay to tiếng trong gian bếp nhà người ta.
Với nhóm ở nhiều ngày, một cách hay là rủ các nhóm khác góp chung một bữa. Mỗi nhóm nấu một hai món, ăn chung một mâm. Bếp đỡ chật, người lạ thành quen, và nhiều khi đó lại là bữa vui nhất của chuyến đi.
Nếu bếp chung chỉ có một bếp nấu, nhóm nào chỉ cần nấu nước pha mì hay hâm đồ thì hỏi chủ có ấm điện riêng không, để nhường bếp lớn cho nhóm nấu cơm. Những sắp xếp nhỏ như vậy giúp giờ cơm tối ở một homestay kín phòng vẫn trôi chảy, không ai phải đứng chờ đói bụng.
Câu hỏi thường gặp
Homestay ở Tà Đùng có cho khách tự nấu ăn không?
Tuỳ nơi. Có nhà có gian bếp riêng cho khách, có nhà cho mượn bếp nhà vào giờ nhất định, có nhà chỉ có ấm đun nước. Hỏi ngay lúc đặt phòng, nhất là khi định ở nhiều ngày hoặc mang theo thực phẩm.
Mượn bếp nhà chủ thì có cần trả thêm tiền không?
Mỗi nhà một cách, có nhà tính tiền gas, củi, có nhà không. Hỏi thẳng một câu trước khi nấu để khỏi ngại lúc trả phòng. Nếu chủ không lấy, có thể cảm ơn bằng cách mời chủ ăn thử món mình nấu.
Có nên mang thực phẩm từ thành phố lên homestay vùng hồ không?
Nên mang những thứ khó tìm ở vùng quê như gia vị đặc biệt, đồ ăn kiêng, sữa cho trẻ. Đồ tươi thì có thể mua ở chợ trung tâm xã buổi sáng hoặc hỏi mua rau, trứng, gà của nhà chủ.
Chưa từng dùng bếp củi thì có nên tự nấu không?
Nên nhờ chủ nhóm lửa và chỉ cách giữ lửa trước. Không dùng dầu, xăng để mồi, không bỏ bếp đang cháy, và tắt hẳn tro than trước khi đổ. Nếu thấy khó, hỏi chủ có bếp gas để dùng thay không.
Làm vỡ chén bát ở homestay thì phải làm sao?
Báo chủ ngay và hỏi có cần đền không. Đa số chủ nhà sẽ bỏ qua với đồ nhỏ, nhưng họ rất quý khách nói thật. Giấu đi rồi ra về mới là điều để lại ấn tượng xấu.
Rác nhựa và pin ở homestay vùng hồ xử lý thế nào?
Hỏi chủ cách phân loại của nhà. Rác nhựa gom riêng; pin, bình gas mini, lon xịt nên mang về thành phố nếu nhà không có chỗ thu riêng. Không đổ dầu mỡ, nước xà phòng ra vườn hay xuống hướng hồ.