Khi vừa đặt balo xuống ở một homestay quanh hồ Tà Đùng, mười lăm phút đầu nên dành để hỏi chủ nhà về cổng và khoá, nước nóng, điện và chỗ có sóng, lối đi quanh nhà, giờ ăn, và cách liên lạc khi chủ vắng. Lúc đó chủ thường đang rảnh để đón khách; vài tiếng sau họ ra vườn hoặc đi đón đoàn khác, còn bạn thì đã ra hồ.
Lý do cần hỏi ngay là ở vùng hồ, những chuyện nhỏ hay xảy ra vào lúc bất tiện nhất: mất điện lúc tối, cổng khoá khi bạn đi chơi về muộn, sạc điện thoại hết pin mà chỗ đứng trong phòng không có sóng. Biết sẵn câu trả lời thì những lúc đó chỉ mất một phút, không phải đứng lúng túng ngoài trời tối.
Dưới đây là mười câu chia theo nhóm, kèm lý do từng câu quan trọng ở một xã vùng hồ còn thưa dân, và cách hỏi sao cho tự nhiên, không giống một buổi tra hỏi.
Vì sao mười lăm phút đầu quyết định cả kỳ nghỉ
Homestay nhỏ không có quầy lễ tân, không có tờ hướng dẫn in sẵn đặt trên bàn. Mọi thứ bạn cần biết nằm trong đầu chủ nhà, và cơ hội tốt nhất để lấy những thông tin ấy là lúc hai bên còn đứng ở sân, chủ vừa đưa chìa khoá, mọi người đều thoải mái. Bỏ qua lúc này, sau đó bạn sẽ phải nhắn tin hỏi lắt nhắt, trong khi chủ có thể đang ở rẫy, chỗ sóng chập chờn.
Ở vùng hồ Tà Đùng, nhiều homestay nằm trên đồi, cuối những con ngõ đất đỏ, cách trung tâm xã một quãng xe máy. Hàng quán, tiệm tạp hoá không có ở mọi góc như thành phố. Một câu hỏi bỏ sót, chẳng hạn nước uống mua ở đâu gần nhất, có thể khiến bạn phải chạy xe đi tìm khi trời đã tối. Hỏi trước một lần tiết kiệm được nhiều lần đi tìm.
Còn một lý do mềm hơn: người chủ thấy khách hỏi kỹ thường yên tâm hơn. Họ biết bạn sẽ không vô tình mở cổng cho chó chạy ra đường, không đi lối tắt qua vườn vừa phun thuốc, không xả nước nóng liên tục khi bình chưa kịp đun. Hỏi han đúng lúc là cách bày tỏ sự tôn trọng với ngôi nhà mình sắp ở.
Nhóm câu về ngôi nhà: cổng, khoá, nước, điện, sóng
Năm câu đầu liên quan đến việc ở trong nhà. Bảng dưới ghi câu nên hỏi và lý do nó đặc biệt quan trọng ở vùng hồ:
| Câu nên hỏi | Vì sao quan trọng ở vùng hồ |
|---|---|
| 1. Cổng đóng lúc mấy giờ, khoá thế nào, em về muộn thì làm sao? | Nhà làm vườn ngủ sớm; về muộn mà cổng khoá thì gọi điện có khi không ai nghe vì máy để chế độ im lặng |
| 2. Nước nóng dùng thế nào, bình đun bao lâu thì có nước lại? | Đêm trên đồi ven hồ thường se lạnh; bình nhỏ dùng chung nhiều phòng dễ hết nước nóng nếu cả nhóm tắm liền nhau |
| 3. Mất điện thì nhà có đèn sạc hay máy phát không, cầu dao ở đâu? | Lưới điện vùng xa có lúc mất, nhất là khi mưa giông; biết chỗ đèn sạc đỡ phải mò trong bóng tối |
| 4. Chỗ nào trong nhà có sóng điện thoại tốt nhất, wifi dùng thế nào? | Sóng thay đổi theo từng góc đồi; nhiều khi đứng ngoài hiên có sóng mà trong phòng thì không |
| 5. Nước uống lấy ở đâu, nước máy trong phòng có uống được không? | Nhiều nhà dùng nước giếng hoặc nước dẫn từ nguồn, dùng tắm giặt được nhưng không nên uống trực tiếp |
Câu thứ tư thường bị bỏ qua nhưng lại hay gây phiền nhất. Nếu bạn cần gọi về cho người nhà hoặc trả lời công việc, biết trước đứng ở đâu có sóng sẽ đỡ cảnh cầm điện thoại đi vòng quanh sân. Chủ nhà sống ở đó lâu năm biết rất rõ góc nào bắt sóng mạnh.
Với câu thứ năm, đừng ngại hỏi thẳng. Người chủ trả lời "nước này nhà tắm giặt thôi, uống thì lấy bình ở bếp" là đang giúp bạn tránh một đêm khó chịu, không phải đang chê nước nhà mình.
Nhóm câu về đi lại quanh nhà và ra hồ
6. Lối nào xuống hồ, đoạn nào trơn hay dốc? Nhiều homestay có lối mòn đi bộ xuống mép nước, nhưng đất đỏ sau mưa rất trơn, có đoạn dốc đứng. Chủ nhà biết đoạn nào nên đi chậm, đoạn nào nên vòng đường khác, và mép hồ chỗ nào đất bở không nên đứng sát. Câu này đặc biệt quan trọng nếu bạn định dậy sớm đi ngắm sương một mình.
7. Vườn có phun thuốc gần đây không, có khu nào không nên vào? Quanh hồ phần lớn là vườn cà phê, hồ tiêu, cây ăn trái. Vào mùa chăm sóc, nhà vườn có thể phun thuốc bảo vệ thực vật hoặc bón phân. Nếu đi cùng trẻ nhỏ hay thích dạo vườn, hỏi khu nào an toàn để đi, khu nào vừa phun nên tránh vài ngày.
8. Nhà có nuôi chó không, cần lưu ý gì khi ra vào? Nhà vườn vùng xa thường nuôi chó giữ nhà, có con hiền có con dữ với người lạ. Hỏi để biết chó có xích ban đêm không, khi đi về muộn có cần gọi chủ ra không. Người sợ chó càng nên hỏi sớm để chủ sắp xếp.
Nhóm câu về bữa ăn, giờ giấc và liên lạc
Hai câu cuối liên quan đến việc sắp xếp trong ngày. Nghe đơn giản nhưng nếu không hỏi, rất dễ lệch giờ với chủ nhà:
- 9. Bữa tối mấy giờ, nếu em về trễ thì có cần báo trước không? Nhiều nhà nấu xong là dọn để cả nhà ăn, khách về trễ cơm nguội. Biết giờ ăn của nhà để bạn sắp xếp chuyến ra hồ buổi chiều cho kịp.
- 10. Khi anh chị vắng nhà thì em liên lạc ai, bằng cách nào? Xin số của một người nhà thứ hai, hoặc hỏi chủ dùng ứng dụng nhắn tin nào hay xem nhất. Ở chỗ sóng yếu, tin nhắn qua ứng dụng có khi đến chậm, còn cuộc gọi thường thì lại vào được.
- Nếu ở nhiều đêm, hỏi thêm nhà có đi chợ trung tâm xã ngày nào, để bạn gửi mua đồ hoặc đi nhờ một đoạn nếu chủ thấy tiện.
- Nếu có kế hoạch rõ cho hôm sau, ví dụ đi thuyền sáng sớm, báo luôn để chủ biết giờ bạn rời nhà và có thể dặn người lái thuyền.
Phần bữa ăn chi tiết hơn, như đặt món, báo khẩu vị, ăn chung hay ăn riêng, có bài riêng trong danh mục này. Ở thời điểm vừa đến, chỉ cần biết giờ và biết có cần báo trước hay không.
Câu thứ mười là câu bảo hiểm. Phần lớn chuyến đi sẽ không cần đến, nhưng nếu có chuyện như lạc đường buổi tối hay xe hỏng giữa đường đất, có số người thứ hai để gọi sẽ khác hẳn.
Đi cùng trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi: hỏi thêm mấy điều
Chỗ nào trong khuôn viên trẻ không nên chạy tới? Homestay ven đồi thường có bờ dốc, ao nhỏ, bể chứa nước, giếng, đống củi hay chỗ để nông cụ. Người lớn nhìn thấy ngay, trẻ con thì không. Nhờ chủ chỉ một vòng những chỗ cần tránh, rồi dặn lại con bằng lời đơn giản ngay tại chỗ, chỉ tay vào từng nơi.
Bậc thang, lối đi ban đêm có đèn không? Nhiều nhà nối phòng khách với nhà vệ sinh hoặc nhà chủ bằng lối đi ngoài trời, có bậc đất hoặc bậc đá. Người lớn tuổi đi vệ sinh ban đêm dễ trượt chân. Hỏi lối nào có đèn, có tay vịn không, và nếu cần thì xin để sẵn một đèn nhỏ ở cửa phòng.
Nhà có người hay thuốc thông thường không, trạm y tế ở đâu? Không ai muốn nghĩ đến chuyện ốm, nhưng ở xã vùng hồ, đường ra cơ sở y tế có khi xa và tối. Hỏi chủ trạm y tế xã nằm hướng nào, ban đêm thường đi bằng gì, nhà ai trong thôn có xe ô tô. Thuốc riêng của trẻ và người già thì luôn mang theo từ nhà, không trông vào chủ.
Có ghế, có giường thấp, có chỗ nghỉ trưa mát không? Người lớn tuổi đi xe đường dài lên vùng hồ thường mệt hơn mình nghĩ. Hỏi xem nhà có góc hiên mát, có ghế dựa, có thể dọn cơm sớm hơn chút cho ông bà không. Phần lớn chủ nhà sẵn lòng sắp xếp khi biết trước, và rất quý khách đi cùng cha mẹ.
Hỏi sao cho tự nhiên, không giống tra hỏi
Mười câu đọc liền một lúc nghe như một bảng kiểm, và chủ nhà có thể thấy hơi bị "phỏng vấn". Cách tự nhiên hơn là gắn câu hỏi vào lúc chủ dẫn bạn đi xem nhà. Đi ngang cổng thì hỏi giờ đóng; vào phòng tắm thì hỏi bình nước nóng; ra hiên thì hỏi chỗ có sóng; đứng nhìn xuống hồ thì hỏi lối đi. Mỗi câu trở thành một phần của cuộc trò chuyện.
Một mẹo khác là bắt đầu bằng lời khen thật lòng về một điều bạn thấy, rồi mới hỏi. Ví dụ "Nhà mình nhìn xuống hồ đẹp quá, buổi sáng đi bộ xuống mép nước được không anh?" nghe dễ chịu hơn nhiều so với "Lối xuống hồ ở đâu?". Chủ nhà nào cũng thích được hỏi về chỗ mình sống.
Nếu đi nhóm, phân một người làm "người hỏi", những người khác cất đồ, nghỉ ngơi. Tránh cảnh ba bốn người cùng hỏi một câu theo ba kiểu, vừa mất thời gian của chủ vừa dễ rối thông tin. Người hỏi sau đó kể lại cho cả nhóm, hoặc gửi một tin nhắn tổng hợp vào nhóm chat chung.
Cũng đừng ngại nói "em hỏi kỹ vì lần đầu lên vùng hồ". Câu ấy giải thích vì sao bạn hỏi nhiều, và thường khiến chủ nhà kể thêm những điều bạn chưa nghĩ tới: mùa này sáng mấy giờ thì sương tan, chỗ nào trên đồi ngắm hoàng hôn đẹp mà ít người, hôm nay gió hồ có mạnh không.
Ghi lại những gì chủ đã dặn
Thông tin nghe một lần rất dễ quên, nhất là sau một chặng đường dài lên vùng hồ. Mất hai phút ghi lại theo các bước sau sẽ đỡ cho bạn suốt kỳ nghỉ:
- Mở ghi chú trong điện thoại, đặt tên theo tên homestay và ngày ở.
- Ghi tên chủ nhà, số điện thoại chính và số người nhà thứ hai, kèm ứng dụng nhắn tin họ hay dùng.
- Ghi giờ đóng cổng, giờ ăn, cách mở khoá nếu về muộn.
- Ghi chỗ có sóng, mật khẩu wifi, vị trí cầu dao và đèn sạc.
- Ghi lối xuống hồ, đoạn cần tránh, khu vườn không nên vào.
- Chụp ảnh lối vào cổng và ngõ lúc trời còn sáng, để buổi tối về dễ nhận ra.
- Nếu đi nhóm, gửi bản ghi chú vào nhóm chat để ai cũng có.
Bước chụp ảnh ngõ lúc trời sáng nghe thừa nhưng rất hữu ích. Đường đất quanh hồ ban đêm gần như không có đèn, các ngõ rẽ trông giống nhau. Một tấm ảnh cột mốc như gốc cây lớn, bụi tre hay khúc quanh có hàng rào là đủ để bạn không đi lố.
Bản ghi chú này cũng giúp khi viết đánh giá sau chuyến đi: bạn nhớ rõ chủ đã dặn gì, đã giúp gì, để lời cảm ơn hay góp ý cụ thể và công bằng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên hỏi chủ homestay nhiều câu như vậy ngay khi vừa đến không?
Nên, nhưng hỏi lồng vào lúc chủ dẫn đi xem nhà thay vì hỏi liền một mạch. Chủ nhà ở vùng hồ thường thích khách hỏi kỹ vì như vậy khách ít gặp sự cố, ít phải gọi điện lúc khuya.
Nếu đến homestay muộn, chủ đã đi ngủ thì sao?
Nên báo giờ đến dự kiến từ trước khi lên đường và nhắn cập nhật khi còn khoảng một giờ đi. Nếu đến rất muộn, chỉ hỏi những câu cần cho đêm đó như khoá, nước nóng, điện, còn lại để sáng hôm sau.
Nước máy ở homestay Tà Đùng có uống được không?
Tuỳ nguồn của từng nhà, nhiều nơi dùng nước giếng hoặc nước dẫn từ nguồn để tắm giặt. Cách an toàn là hỏi chủ và chỉ uống nước đun sôi hoặc nước đóng bình mà chủ chỉ cho.
Homestay quanh hồ hay mất điện không?
Vùng xa có lúc mất điện, nhất là khi mưa giông. Hỏi chủ đèn sạc để đâu, mang theo sạc dự phòng và đèn pin nhỏ là đủ cho phần lớn tình huống. Chi tiết tiện nghi phòng có ở danh mục phòng và tiện nghi.
Chủ nhà vắng mà có chuyện gấp thì làm thế nào?
Dùng số người nhà thứ hai đã xin từ lúc đến. Nếu cả hai không liên lạc được và chuyện gấp về sức khoẻ, gọi cấp cứu hoặc nhờ hàng xóm gần nhất, sau đó nhắn lại cho chủ biết.
Có cần hỏi chủ nhà về chó nuôi trong nhà không?
Có, nhất là khi bạn sợ chó hoặc đi cùng trẻ nhỏ. Nhà vườn vùng xa thường nuôi chó giữ nhà, biết chó có xích ban đêm không và cách đi về muộn sẽ giúp tránh những phút hoảng hốt không đáng có.