Không hợp với chủ homestay thường không phải do ai sai, mà do hai nếp sống va nhau: chủ ngủ sớm, khách thức khuya; chủ thích trò chuyện, khách muốn yên; chủ nhắc nội quy thẳng, khách nghe thấy gắt. Phần lớn những va chạm này giải quyết được bằng một lần nói thẳng mà mềm, nói sớm chứ không đợi đến lúc bực. Chỉ khi bạn cảm thấy không an toàn, hay chủ vi phạm điều đã thoả thuận, mới cần tính chuyện rời đi.
Ở cùng chủ nhà là ở trong không gian sống của một gia đình cụ thể, với tính cách, thói quen, cách nói chuyện riêng. Ở khách sạn, bạn hiếm khi va chạm với ai; ở homestay quanh hồ Tà Đùng, chỉ vài ngày đã đủ để thấy mình hợp hay không hợp với người chủ.
Bài này giúp bạn gọi tên các kiểu không hợp, phân biệt không hợp với sự cố, nói thẳng thế nào, xử lý khi chủ hỏi chuyện riêng quá mức, va chạm với người nhà hay người làm mùa vụ, nhận ra lúc nào cần ưu tiên an toàn, và rời đi sớm cho êm.
Những kiểu "không hợp" hay gặp khi ở cùng chủ nhà
Khác nếp sinh hoạt. Chủ dậy từ tờ mờ sáng, mở nhạc nấu ăn, gọi nhau í ới ngoài sân; khách muốn ngủ tới tám giờ. Hoặc ngược lại, khách muốn ngồi hiên tới khuya mà chủ muốn tắt đèn sớm. Không ai sai, chỉ là hai nhịp lệch nhau.
Chủ quá nhiệt tình. Mời ăn, mời uống, mời đi thăm vườn, rủ ngồi chơi liên tục, đến mức khách thấy không có thời gian riêng. Thường xuất phát từ lòng hiếu khách, nhưng với người cần yên tĩnh thì thành áp lực.
Chủ ít nói, có vẻ lạnh. Trả lời ngắn, ít hỏi han, đưa chìa khoá xong là đi. Khách quen được chăm sóc dễ nghĩ mình không được chào đón. Nhiều khi chủ chỉ đang bận mùa vụ hoặc tính vốn ít nói.
Cách nhắc nội quy thẳng. Chủ nhắc "về trễ thì nói trước nha", "đừng để giày lên hiên" bằng giọng thẳng, khách nghe như bị trách. Ở vùng quê, cách nói thẳng là bình thường, không mang ý xúc phạm.
Khác quan điểm khi trò chuyện. Một câu chuyện về cách nuôi con, cách làm ăn, hay chuyện thời sự có thể làm hai bên thấy khó chịu. Ở nhà người khác, tranh luận thường chẳng đem lại gì.
Chủ hỏi chuyện riêng nhiều. Hỏi tuổi, hỏi lương, hỏi chuyện vợ chồng, con cái. Với nhiều người lớn tuổi ở vùng quê, đó là cách thăm hỏi quen thuộc; với khách thành phố, đó là vượt ranh giới.
Không hợp hay là sự cố: phân biệt để xử lý đúng
Hai loại chuyện này cần cách xử lý khác nhau. Không hợp thì điều chỉnh, nói chuyện; sự cố thì đòi quyền lợi theo thoả thuận. Bảng dưới giúp bạn phân loại:
| Tình huống | Thuộc loại | Cách xử lý chính |
|---|---|---|
| Chủ dậy sớm, ồn buổi sáng | Không hợp nếp | Nói nhu cầu, xin đổi phòng xa khu nhà nếu có |
| Chủ mời mọc nhiều, khách muốn yên | Không hợp tính | Từ chối khéo, nói rõ kế hoạch của mình |
| Chủ ít nói, ít hỏi han | Không hợp kỳ vọng | Chủ động hỏi khi cần, điều chỉnh kỳ vọng |
| Phòng khác hẳn ảnh, thiếu thứ đã cam kết | Sự cố | Nói chuyện theo thoả thuận, xem danh mục sự cố và quyền của khách |
| Chủ đòi thêm tiền ngoài thoả thuận | Sự cố | Đối chiếu tin nhắn đã thoả thuận, xử lý theo quyền của khách |
| Chủ có lời nói, hành vi khiến bạn sợ | An toàn | Ưu tiên rời đi, báo người thân, báo chính quyền nếu cần |
Phần lớn va chạm khi ở chung rơi vào ba dòng đầu, và thường giải quyết được bằng một hai câu nói thẳng. Những chuyện thuộc loại sự cố có hướng dẫn chi tiết ở danh mục sự cố và quyền của khách trên trang này; ở đây không lặp lại.
Nhầm lẫn hay gặp là coi không hợp tính thành sự cố, rồi viết đánh giá như thể chủ làm sai. Một người chủ ít nói không phải là người chủ phục vụ kém, chỉ là không hợp với khách thích được hỏi han. Khi viết đánh giá, hãy ghi điều không hợp như thông tin cho người đi sau, chẳng hạn "chủ rất nhiệt tình, hợp người thích giao lưu, có thể hơi nhiều với ai cần yên tĩnh", còn cách viết cho đúng mức có bài riêng ở danh mục sự cố và quyền của khách.
Nói thẳng mà không làm mất lòng: các bước
Ở homestay nhỏ, nói sớm và nói mềm giải quyết được hầu hết chuyện. Các bước dưới đây áp dụng cho phần lớn tình huống không hợp:
- Nói sớm, khi chuyện còn nhỏ. Đừng để đến đêm thứ hai, khi bạn đã bực, mới nói.
- Chọn lúc chủ rảnh và chỉ có hai người, không nói trước mặt khách khác hay người nhà.
- Bắt đầu bằng một điều tích cực thật: "Nhà mình ở thích lắm chị, nhìn hồ đẹp".
- Nói nhu cầu của mình, không nói lỗi của chủ: "Em ngủ khó, sáng em hay dậy muộn" thay vì "sáng nhà ồn quá".
- Đề nghị một cách giải quyết cụ thể: đổi phòng xa hơn, nói nhỏ hơn sau một giờ nhất định, để em tự lấy đồ ăn sáng.
- Nghe chủ trả lời; có khi chủ có lý do bạn chưa biết, như mùa thu hoạch phải dậy sớm.
- Cảm ơn khi chủ điều chỉnh, dù chỉ một chút.
Cách nói theo nhu cầu của mình thay vì lỗi của người khác có sức mạnh lạ lùng. Chủ nhà nghe "em ngủ khó" sẽ tìm cách giúp; nghe "nhà ồn quá" sẽ thấy bị chê và phòng thủ.
Với chủ nhiệt tình quá mức, câu nói hiệu quả là báo kế hoạch: "Chiều nay em muốn ở phòng đọc sách, tối em ra ăn cơm với nhà mình". Chủ biết lúc nào nên để bạn yên, lúc nào gặp lại.
Khi chủ hỏi chuyện riêng quá mức
Ở nhiều vùng quê Việt Nam, hỏi tuổi, hỏi chuyện gia đình, hỏi công việc là cách bắt chuyện quen thuộc, không mang ý dò xét. Chủ nhà lớn tuổi hỏi "có gia đình chưa con", "làm gì mà được đi chơi hoài" thường chỉ là sự tò mò thân thiện. Trả lời ngắn và chuyển sang chuyện khác, chẳng hạn hỏi lại về vườn, về hồ, thường là đủ để câu chuyện đi hướng khác.
Nếu chủ hỏi tiếp, bạn có quyền nói nhẹ: "Chuyện đó con xin phép không kể, cô kể con nghe chuyện vườn đi". Nói kèm nụ cười, không gay gắt. Đa số người lớn tuổi sẽ hiểu và chuyển đề tài.
Một số câu hỏi cần cảnh giác hơn: hỏi bạn đi một mình hay có ai, mấy giờ bạn ở phòng, phòng có khoá trong không, hỏi số tài khoản ngân hàng hay xin chụp giấy tờ ngoài việc khai báo lưu trú. Những câu này, khi đi kèm các dấu hiệu khác khiến bạn bất an, không còn là tò mò bình thường. Trả lời mơ hồ, đừng cung cấp thông tin, và đọc phần dưới về an toàn.
Ngược lại, chính bạn cũng nên giữ ranh giới ấy với chủ: không hỏi dồn chuyện riêng, không đem chuyện trong nhà họ kể lại cho khách khác.
Khi cảm thấy không an toàn: ưu tiên bản thân trước
Tin vào cảm giác của mình. Có những tình huống không thể chỉ ra lỗi cụ thể nhưng bạn thấy bất an: lời nói có ý trêu ghẹo, đụng chạm cơ thể, vào phòng khi chưa gõ cửa, ép uống rượu, theo dõi giờ giấc của bạn. Bạn không cần chứng minh với ai để có quyền rời đi.
Báo người thân ngay. Nhắn cho người thân hoặc bạn bè vị trí, tên homestay, tình huống đang gặp. Nếu sóng yếu trong phòng, ra chỗ có sóng gửi tin. Hẹn giờ gọi lại.
Rời đi khi có thể, không cần lý do dài. Gom đồ, nói ngắn gọn rằng bạn có việc phải đi, hoặc đi luôn nếu thấy nói chuyện không an toàn. Chuyện tiền phòng tính sau, an toàn của bạn tính trước.
Nhờ người khác có mặt. Nếu đang khuya và khó di chuyển, ở gần khách khác, gõ cửa nhà hàng xóm, hoặc khoá phòng và gọi người thân. Ban đêm trên đường đất vùng hồ, đi một mình có khi nguy hiểm hơn ở lại trong phòng đã khoá.
Báo chính quyền khi có hành vi vi phạm. Hành vi quấy rối, đe doạ, chiếm giữ đồ, giấy tờ là chuyện có thể báo công an xã. Không cần chờ đến khi có thiệt hại lớn. Ghi lại thời gian, lời nói, tin nhắn làm căn cứ.
Rời đi sớm vì không hợp: nói sao, tính tiền thế nào
Nếu chuyện chỉ là không hợp tính, không có gì nguy hiểm, mà bạn thấy ở thêm sẽ khó chịu cho cả hai, rời đi sớm là một lựa chọn chính đáng. Cách làm lịch sự là báo trước, nói ngắn gọn, không đổ lỗi: "Em đổi kế hoạch, mai em đi sớm một ngày, em báo để chị sắp xếp".
Về tiền, nguyên tắc là theo thoả thuận lúc đặt phòng. Nếu chủ không có lỗi, phần đêm còn lại đã trả hoặc đã cọc thường không được hoàn đầy đủ, nhất là khi báo sát ngày. Có chủ nhà sẵn sàng hoàn một phần nếu họ kịp nhận khách khác. Hỏi một cách bình thường, không đòi; nếu chủ không hoàn, chấp nhận vì đó là quyết định của bạn.
Nếu bạn rời đi vì chủ vi phạm điều đã cam kết, chuyện hoàn tiền thuộc quyền của khách và xử lý theo danh mục sự cố. Lưu lại tin nhắn thoả thuận, ảnh chụp hiện trạng trước khi đi.
Dù rời đi vì lý do gì, hãy trả chìa khoá, để phòng gọn, chào chủ. Một lời chào tử tế lúc ra về không có nghĩa là bạn chấp nhận mọi điều đã xảy ra, chỉ là bạn giữ được sự đàng hoàng của mình.
Ở vùng hồ Tà Đùng có một điều cần tính trước khi quyết rời đi: chỗ ở thay thế không dày như thành phố. Trước khi trả phòng, gọi hỏi chỗ mới còn phòng không, đường đến đó ra sao, và cố đi khi trời còn sáng. Cách tìm chỗ mới trong ngày và các bước bàn giao phòng khi rời sớm đã có ở danh mục sự cố và quyền của khách; với chuyện chỉ là không hợp tính, ở nốt một đêm rồi đi buổi sáng thường êm hơn đổi chỗ vội lúc chiều tối.
Không hợp với người nhà hay người làm, không phải chủ
Ở cùng chủ nhà nghĩa là ở cùng cả nhà: ông bà, con cái đã lớn, họ hàng ghé chơi. Vào mùa hái cà phê, thường rơi vào những tháng cuối năm, nhiều nhà vườn quanh hồ còn thuê thêm người hái, có khi người làm ăn ở ngay trong khuôn viên trong mấy tuần mùa vụ. Khách đến đúng lúc ấy sẽ thấy sân đông hơn, ồn hơn, giờ giấc khác hẳn những gì ảnh trên mạng gợi ra.
Va chạm với những người này nên đi qua chủ nhà, không tự giải quyết. Người làm mùa vụ không phải người tiếp khách, họ không biết thoả thuận giữa bạn và chủ; con cái hay họ hàng của chủ cũng vậy. Nếu có người nhà mở nhạc to, hút thuốc gần phòng bạn hay tò mò hỏi han quá mức, nói với chủ một cách bình thường: "Chị ơi, phòng em sát chỗ anh nhà mình ngồi, tối em khó ngủ, chị xem giúp em". Chủ biết cách nói với người nhà mình hơn bạn.
Trước khi đặt phòng vào cuối năm, hỏi thẳng: mùa này nhà có thuê người hái không, người làm ở đâu, có dùng chung nhà vệ sinh hay lối đi với khách không. Câu trả lời thật giúp bạn chọn phòng xa khu ấy, hoặc chọn ngày khác.
Cũng nhớ rằng với gia đình làm vườn, mùa thu hoạch là quãng quyết định thu nhập cả năm. Nếu chủ không thể chiều khách như mùa vắng, đó không phải là coi thường bạn, chỉ là việc nhà đang dồn. Hiểu điều này trước, bạn sẽ ít thấy mình "không hợp" hơn.
Câu hỏi thường gặp
Chủ homestay nói chuyện thẳng quá, có phải đang khó chịu với mình không?
Thường là không. Ở nhiều vùng quê, cách nói thẳng là bình thường, nhắc nội quy cũng nói thẳng. Nếu thấy khó chịu, hỏi lại nhẹ nhàng để hiểu ý chủ trước khi kết luận.
Chủ nhà mời mọc nhiều quá thì từ chối thế nào?
Báo kế hoạch của mình như một lý do: chiều nay muốn nghỉ trong phòng, tối sẽ ra ăn cơm. Nói với nụ cười, cảm ơn lời mời. Chủ biết lúc nào nên để bạn yên.
Không hợp chủ homestay có được hoàn tiền nếu rời đi sớm không?
Nếu chủ không có lỗi, việc hoàn tiền tuỳ thoả thuận và thiện chí của chủ, thường không hoàn đủ khi báo sát ngày. Nếu chủ vi phạm điều đã cam kết, đó là sự cố và xử lý theo quyền của khách.
Chủ homestay hỏi chuyện riêng quá nhiều thì nên làm gì?
Trả lời ngắn, chuyển sang chuyện khác, hoặc nói nhẹ là xin phép không kể. Nếu câu hỏi đi kèm dấu hiệu khiến bạn bất an như hỏi giờ bạn ở một mình, hỏi khoá phòng, thì cảnh giác và báo người thân.
Thấy không an toàn ở homestay vào ban đêm thì làm gì?
Khoá phòng, nhắn vị trí cho người thân, tìm đến chỗ có khách khác hoặc hàng xóm. Rời đi khi di chuyển an toàn được. Hành vi quấy rối, đe doạ có thể báo công an xã.
Có nên viết đánh giá xấu khi chỉ là không hợp tính với chủ nhà?
Nên viết trung thực nhưng phân biệt rõ không hợp tính với lỗi phục vụ. Mô tả như thông tin cho người đi sau, ví dụ chủ nhiệt tình hợp người thích giao lưu, để người đọc tự chọn mà không làm hại chủ nhà.