Ở homestay có chủ sống cùng quanh hồ Tà Đùng, bạn thường nhờ được chủ chỉ đường đoạn cuối, gọi người lái thuyền ra hồ, mua giúp đồ ở chợ trung tâm xã và giới thiệu xe đưa đón. Để nhờ cho phải, hãy nói rõ việc cần, hỏi trước chi phí, đưa tiền trước khi nhờ mua, và chấp nhận câu trả lời "không tiện" mà không nài.
Ở một xã vùng hồ mà dịch vụ còn thưa, chủ homestay giống một đầu mối: biết ai có thuyền, ai chạy xe, tiệm nào còn hàng, đường nào sửa. Nhờ đúng việc, bạn tiết kiệm được rất nhiều thời gian; nhờ quá đà, bạn biến chủ nhà thành người làm không công.
Bài này gom các việc khách hay nhờ, cách nhờ cho từng việc, những việc không nên nhờ, và chuyện trả công, cảm ơn sao cho sòng phẳng.
Vì sao ở vùng hồ, nhờ chủ nhà lại quan trọng
Ở thành phố, bạn mở điện thoại là gọi được xe, đặt được đồ ăn, tìm được tiệm thuốc. Quanh hồ Tà Đùng, nhiều thứ trong số đó chưa có hoặc không đến được tận ngõ. Định vị trên điện thoại có khi dẫn vào lối mòn không đi được, sóng ở một số chỗ không đủ để gọi. Lúc đó, người sống tại chỗ là nguồn thông tin nhanh và chính xác nhất.
Chủ homestay biết người lái thuyền nào đáng tin, giờ nào hồ lặng, chỗ nào đường đang sửa, tiệm tạp hoá nào ở gần mở đến muộn. Họ cũng biết những việc không thể nhìn thấy trên mạng: chuyến xe nào qua trung tâm xã, nhà ai trong thôn chạy xe thuê, chỗ nào mua được đá lạnh vào buổi chiều.
Nhờ chủ nhà vì thế không phải là làm phiền, mà là dùng đúng thế mạnh lớn nhất của kiểu ở này. Điều quan trọng là nhờ cho rõ, nhờ đúng lúc, và không coi sự giúp đỡ là điều đương nhiên.
Cũng nên hiểu rằng mức giúp đỡ khác nhau giữa các nhà. Homestay chung mái, chủ ở nhà cả ngày, thường giúp được nhiều việc vặt. Homestay chủ ở nhà khác trong thôn, chỉ có người trông theo giờ, thì việc nhờ phải gom lại và hẹn trước. Hỏi ngay từ lúc đặt phòng nhà có giúp gọi thuyền, mua đồ, gọi xe không, để biết mình cần tự lo những gì.
Những việc khách hay nhờ và cách nhờ cho rõ
Bảng dưới gom các việc phổ biến nhất. Cột cuối là điều bạn nên làm để việc nhờ suôn sẻ:
| Việc cần | Chủ thường giúp được gì | Bạn nên làm gì |
|---|---|---|
| Chỉ đường đến nhà | Gửi định vị, mô tả điểm mốc, có khi ra đầu ngõ đón | Báo giờ đến, nhắn khi còn khoảng nửa giờ đi |
| Ra hồ, đi thuyền | Gọi người lái quen, hẹn giờ, chỉ bến | Nói số người, giờ muốn đi, hỏi trước chi phí và áo phao |
| Mua đồ ở chợ xã | Mua kèm khi đi chợ buổi sáng | Ghi danh sách rõ, đưa tiền trước, chấp nhận thay thế |
| Gọi xe đưa đón | Giới thiệu người trong thôn hoặc xe quen | Hỏi rõ giờ, điểm đón, chi phí trước khi chốt |
| Hỏi chỗ ngắm, chỗ đi dạo | Chỉ lối, dặn đoạn nguy hiểm | Ghi lại, đi đúng lối, báo khi về |
| Gửi đồ, gửi xe | Cho gửi balo, gửi xe máy khi đi thuyền | Không gửi đồ quý giá, hỏi giờ chủ có nhà |
Điểm chung của cột cuối là: nói rõ, hỏi trước, chấp nhận điều kiện thực tế. Chủ nhà không thể hứa thuyền đi đúng phút, đồ mua đúng nhãn hiệu, xe đến đúng giờ như dịch vụ ở thành phố. Nhờ với tâm thế đó thì ít khi thất vọng.
Mọi thoả thuận có liên quan đến tiền, như thuyền, xe, đồ mua giúp, nên nhắn lại bằng tin nhắn một dòng sau khi nói miệng. Không phải vì nghi ngờ, mà để cả hai cùng nhớ đúng.
Nhờ gọi thuyền ra hồ: những điều cần nói rõ
Số người và mục đích. Đi ngắm cảnh một vòng, ra đảo chụp ảnh, hay ngồi câu cá cả buổi là ba việc khác nhau với người lái thuyền. Nói rõ để chủ gọi đúng người, đúng loại thuyền. Nếu trong nhóm có người say sóng, người lớn tuổi hay trẻ nhỏ, nói luôn để người lái chọn tuyến ngắn, đi chậm, tránh đoạn nước trống nhiều gió.
Giờ đi và giờ về. Hẹn giờ đón ở bến và giờ quay về. Ở hồ, gió chiều có thể mạnh lên, sương sáng có thể dày. Hỏi chủ nên đi giờ nào hôm đó, người sống ven hồ đọc thời tiết tốt hơn ứng dụng.
Áo phao. Hỏi thẳng thuyền có đủ áo phao cho mọi người không, nhất là khi có trẻ nhỏ. Mặc áo phao suốt chuyến, không cởi ra để chụp ảnh. Đây là điều không nên ngại hỏi.
Chi phí và cách trả. Hỏi trước tính theo chuyến hay theo giờ, trả cho người lái hay gửi qua chủ. Tránh cảnh về tới bến mới hỏi giá. Nếu ghép với khách phòng khác cho đủ người, thống nhất cách chia ngay từ lúc nhờ chủ gọi, đừng để người lái phải tự tính giữa hai nhóm.
Khi thời tiết xấu. Thống nhất trước: nếu mưa giông, gió lớn thì hoãn, và hoãn thì có mất gì không. Người lái và chủ nhà quyết định không đi vì an toàn là điều đúng, đừng nài.
Nhờ mua đồ: gọn, rõ, đưa tiền trước
Nhiều chủ nhà đi chợ trung tâm xã mỗi sáng và sẵn lòng mua kèm cho khách. Để không làm khó họ:
- Nhờ từ tối hôm trước, không nhờ khi chủ đã ra khỏi nhà.
- Ghi danh sách bằng tin nhắn: tên món, số lượng, và món thay thế nếu không có.
- Đưa tiền trước, dư một chút; nhận lại tiền thừa sau. Không để chủ phải ứng tiền.
- Chỉ nhờ những thứ thường có ở chợ, tiệm tạp hoá: nước uống, đồ ăn sáng, rau thịt, đá lạnh, thuốc thông thường không cần kê đơn.
- Không nhờ mua đồ cồng kềnh, nặng nếu chủ đi xe máy, hay những thứ khó tìm buộc chủ phải đi nhiều nơi.
- Nhận đồ thì kiểm nhanh, cảm ơn, đừng chê "sao mua loại này".
Nếu cần nhiều đồ, như cả nhóm tự nấu mấy ngày, nên tự đi chợ một chuyến hoặc nhờ chủ chỉ đường để đi cùng. Đó cũng là dịp đi chợ quê, thấy rau trái vùng hồ bày bán thế nào.
Thuốc là trường hợp riêng. Thuốc thông thường như hạ sốt, đau bụng, băng cá nhân có thể nhờ mua ở tiệm thuốc trung tâm xã, nhưng thuốc riêng đang dùng hằng ngày thì phải mang đủ từ nhà. Ở vùng xa, không phải loại thuốc nào cũng có sẵn, và chủ nhà không thể đoán thay bạn nên mua gì.
Có chủ nhà không lấy công mua giúp, có chủ tính một khoản nhỏ cho xăng xe. Cả hai đều bình thường. Hỏi một câu là rõ.
Nhờ chỉ đường và gọi xe
Đoạn cuối đến nhiều homestay quanh hồ là ngõ đất không tên, rẽ từ đường lớn vào. Định vị trên điện thoại hay dẫn đúng gần đến nơi rồi lạc ở vài trăm mét cuối. Cách chắc nhất là xin chủ một định vị chính xác của cổng nhà, kèm mô tả điểm mốc: rẽ ở cây gì, qua cái gì, cổng màu gì. Nếu đến lúc trời tối hoặc sau mưa, hỏi chủ có ra đầu ngõ đón được không.
Về gọi xe, ở vùng xa không có ứng dụng gọi xe hoạt động như thành phố. Chủ nhà thường biết ai trong thôn chạy xe ôm, xe chở khách, hoặc xe khách nào qua trung tâm xã để đón đi Gia Nghĩa hay về các thành phố lớn. Nhờ chủ hỏi giúp từ sớm, nhất là khi cần đi vào sáng sớm hay ngày lễ. Đừng dựa vào giờ xe ai đó kể trên mạng; giờ thật chỉ có người tại chỗ hoặc nhà xe nắm.
Khi chủ giới thiệu người chở, vẫn nên tự xác nhận lại với người đó: giờ đón, điểm đón, điểm trả, chi phí. Chủ chỉ là người nối, không chịu trách nhiệm cho từng chuyến. Nếu người chở đến trễ hay không đến, báo lại chủ để họ biết mà lần sau giới thiệu người khác, chứ không trách chủ.
Nếu tự đi xe máy, hỏi chủ đoạn nào đang sửa, đoạn nào trơn sau mưa, và có nên đi đường vòng không. Chi tiết về các tuyến đường lên vùng hồ thuộc trang khác; ở đây chỉ cần nhớ hỏi chủ về đoạn đường quanh nhà.
Những việc không nên nhờ chủ nhà
Trông trẻ cho bạn đi chơi. Chủ nhà có việc riêng, và trông con người khác là trách nhiệm lớn. Trừ khi đó là dịch vụ được thoả thuận rõ, đừng gửi con lại rồi đi.
Giữ hộ tiền mặt lớn, giấy tờ quan trọng. Đồ quý giá bạn tự giữ. Nếu cần cất, hỏi phòng có két hay tủ khoá không. Gửi chủ nhà giữ hộ rồi có chuyện thì cả hai đều khó xử.
Chở đi xa, đi đêm miễn phí. Chủ có thể đề nghị chở bạn một đoạn ngắn ra trung tâm xã khi tiện đường. Nhờ chở đi xa, đi đêm là chiếm thời gian và mạo hiểm an toàn của họ; nếu cần, nhờ giới thiệu xe và trả công đàng hoàng.
Làm hướng dẫn viên cả ngày. Chỉ đường, kể chuyện là lòng tốt. Dẫn đi cả ngày là một công việc. Nếu muốn có người dẫn, hỏi rõ và trả công.
Tìm mua thứ không được phép. Không nhờ mua động vật hoang dã, thịt thú rừng, gỗ quý, lan rừng, hay đánh bắt cá bằng cách bị cấm. Vùng hồ giáp rừng đặc dụng, những thứ này vi phạm pháp luật và làm khó chủ nhà.
Đứng ra cãi giúp với người khác. Có tranh chấp với người lái thuyền hay khách khác, có thể nhờ chủ làm trung gian, nhưng đừng đẩy họ vào thế phải đứng về phía bạn chống lại người cùng xóm.
Trả công và cảm ơn khi nhờ việc
Ranh giới giữa giúp đỡ và dịch vụ ở homestay nhỏ thường mờ. Chỉ đường, kể chuyện, gọi giúp một cuộc điện thoại là lòng tốt, một lời cảm ơn là đủ. Mua đồ, gọi thuyền, chở một đoạn thì có xăng xe, có thời gian; nhiều chủ không đòi nhưng cũng không nên mặc định là miễn phí.
Cách sòng phẳng nhất là hỏi thẳng: "Việc này em gửi anh chị thế nào?". Nếu chủ nói không lấy, cảm ơn thật lòng và nhớ đáp lại bằng cách khác, như mua nông sản của nhà, giới thiệu bạn bè, hay viết một dòng đánh giá nhắc tên việc chủ đã giúp. Nếu chủ nói một khoản, trả ngay, đừng mặc cả với người vừa giúp mình.
Lời cảm ơn cụ thể có giá trị hơn lời cảm ơn chung. "Cảm ơn chị đã gọi giúp chú thuyền, sáng nay hồ đẹp lắm" làm chủ nhà vui hơn nhiều so với một câu "cảm ơn nha". Chuyện quà, tiền cảm ơn và viết đánh giá có bài riêng trong danh mục này.
Cuối cùng, nhớ rằng mỗi lần bạn nhờ là một lần chủ gác việc nhà lại. Gom việc lại nhờ một lần, nhờ từ sớm, và tự làm những gì mình làm được, đó là cách để chủ nhà vui vẻ giúp bạn cả kỳ nghỉ.
Câu hỏi thường gặp
Chủ homestay ở Tà Đùng có gọi thuyền giúp khách không?
Nhiều chủ homestay quen người lái thuyền và gọi giúp được. Nói rõ số người, giờ đi, mục đích, hỏi trước chi phí và áo phao. Nếu thời tiết xấu, chấp nhận hoãn vì an toàn.
Ở Tà Đùng có gọi xe bằng ứng dụng được không?
Ở vùng xa như quanh hồ, ứng dụng gọi xe thường không hoạt động như thành phố. Nhờ chủ nhà giới thiệu người chạy xe trong thôn hoặc hỏi nhà xe qua trung tâm xã, và tự xác nhận lại giờ, điểm đón, chi phí.
Nhờ chủ homestay mua đồ có cần trả thêm tiền không?
Tuỳ nhà. Có chủ không lấy công, có chủ tính một khoản nhỏ cho xăng xe. Đưa tiền mua đồ trước và hỏi thẳng một câu để rõ ràng, tránh cảnh chủ phải ứng tiền.
Định vị điện thoại dẫn sai đường đến homestay thì làm sao?
Xin chủ định vị chính xác của cổng nhà và mô tả điểm mốc ở đoạn cuối. Nếu lạc, dừng ở chỗ có sóng, gọi chủ và tả nơi mình đứng. Đến lúc trời tối thì hỏi chủ có ra đầu ngõ đón được không.
Có nên nhờ chủ nhà trông con để đi chơi không?
Không nên, trừ khi đó là dịch vụ được thoả thuận rõ từ trước. Trông con người khác là trách nhiệm lớn, chủ nhà lại có việc vườn, việc nhà riêng.
Muốn có người dẫn đi quanh hồ thì nhờ chủ nhà được không?
Có thể nhờ chủ giới thiệu người dẫn hoặc hỏi chủ có nhận dẫn không, nhưng coi đó là một dịch vụ riêng và trả công rõ ràng. Chỉ đường thì là lòng tốt, dẫn đi cả ngày là công việc.